Gepubliceerd op
Klastips

Iedereen bij de les met coöperatieve leerstrategieën

Je stelt een vraag en je krijgt altijd diezelfde vingers te zien. Hoe krijg je ál je leerlingen actief? Leraren Stefanie en Wendy selecteren 5 coöperatieve leerstrategieën die je meteen kan uittesten.

‘Juf, juf!’ De ijverige leerling die het antwoord weet op de vraag, steekt natuurlijk zijn vinger op. Maar te verlegen, niet zeker van het antwoord of gebrekkig Nederlands? Of gewoonweg geen zin? Dan is het sleuren en trekken om de hele klas bij de les te houden.

“In onze klas kan je je niet verstoppen.” Stefanie Baeten (leraar techniek en STEM) en Wendy Haepers (leraar Nederlands) van Stedelijk Lyceum Hardenvoort in Antwerpen zien elke dag de voordelen van coöperatieve leerstrategieën.

“Bij coöperatieve leerstrategieën is de hele klas bezig met de leerstof. We laten niet 1 of enkele leerlingen aan het woord. Iedereen oefent voortdurend actief de leerstof in. Die sijpelt zo beter binnen en nestelt zich in de hersenen. Als ze naar huis gaan, kennen ze het. En de leerlingen durven praten, ontwikkelen hun sociale vaardigheden, leren samenwerken.”

“Leerlingen werken vaak in een vast team van 4. Dat stellen we zorgvuldig samen: sterkere en zwakkere leerlingen, jongens en meisjes, verschillende karakters … Als je een pestprobleem hebt in de klas, moet je dus wel eerst aan veiligheid werken. Een hechte klasgroep is een voorwaarde om coöperatieve leerstrategieën te gebruiken.”

 

Coöperatieve leerstrategieën: Tweepraat
  1. Tweepraat

  2. Ideaal voor: leerstof herhalen

    Zo werkt het: de leerlingen wandelen door elkaar. Op jouw signaal steken ze hun hand in de lucht en begroeten de dichtstbijzijnde partner met een high five. Je stelt een vraag, geschikt voor korte antwoorden. In elk duo geven de leerlingen elkaar om beurten enkele korte antwoorden op je vraag. En hup, snel op zoek naar een nieuwe partner en de volgende vraag. Zo herhaalt iedereen actief de leerstof.

    Tip: laat de leerlingen hurken of de armen kruisen als ze klaar zijn. Zo zie je meteen wanneer iedereen klaar is.

     

    Coöperatieve leerstrategieën: Mix en ruil
  3. Mix en ruil

  4. Ideaal voor: kennisvragen, leerstof memoriseren, overhoren of inoefenen

    Zo werkt het: verdeel je klas in duo’s. Elke leerling heeft een vraag op een kaartje, met op de achterkant het antwoord. Leerling 1 stelt de vraag. Leerling 2 antwoordt. Als die het niet meteen weet, geeft de vraagsteller een tip. Als het nodig is, vertelt leerling 1 het antwoord en herhaalt leerling 2 het. Dan wisselen ze van rol. Daarna ruilen ze de kaart en gaan ze op zoek naar een nieuwe partner. Verplicht ze ook om elkaar te begroeten, een compliment te geven tussendoor en afscheid te nemen. Zo oefenen ze tegelijkertijd sociale vaardigheden.

    Tip: gebruik de gang als je niet genoeg plek hebt.

     

    Coöperatieve leerstrategieën: Toon mij
  5. Toon mij!

  6. Ideaal voor: voorkennis of leerstof toetsen

    Zo werkt het: elke leerling krijgt een klein white board (dat maak je met gelamineerd papier en een uitwisbare stift). Je stelt een vraag. Iedereen schrijft individueel het antwoord op. Als je zegt ‘toon mij’, steekt iedereen zijn bordje in de lucht. Zo zie jij meteen wie de leerstof al goed of nog niet goed genoeg kent. En leerlingen kunnen in alle veiligheid antwoorden want ze zien elkaars antwoord niet.

    Tip: probeer ook eens de variant ‘genummerde koppen bij elkaar’ in kleine teams van 4 leerlingen. Hier tonen de teamleden eerst aan elkaar hun antwoord en discussiëren ze tot ze het eens zijn over 1 antwoord. Ideaal om leerlingen te leren argumenteren.

     

    Coöperatieve leerstrategieën: Rondpraat op tijd
  7. Rondpraat op tijd

  8. Ideaal voor: veel presentaties op korte tijd, informatie verwerken, denkvaardigheid

    Zo werkt het: maak teams van 4 leerlingen. Wie aan het woord is, staat recht. Zo krijgt die alle aandacht. Daarna krijgt elke leerling om beurten evenveel tijd voor zijn presentatie. De leerlingen die luisteren, noteren een compliment, werkpunt of vraag. In plaats van 20 presentaties op 2 lesuren ben je nu in 20 minuten rond. Wat een tijdswinst!

    Tip: maak een affiche met elke stap van je coöperatieve leerstrategie. Dat helpt jou en je leerlingen om geen enkele stap over te slaan.

     

    Coöperatieve leerstrategieën: Tweetal coach
  9. Tweetal coach

  10. Ideaal voor: stappenplan of vaardigheden oefenen

    Zo werkt het: maak duo’s met 1 blad papier en 1 balpen per duo. Leerling 1 leest de opgave en vertelt aan zijn partner hoe hij de vraag zou oplossen. Leerling 2 luistert en mag alleen vragen stellen of coachen met tips, extra uitleg en een compliment. Als ze het eens zijn, schrijft leerling 2 het antwoord op. Tijd om te wisselen.

    Tip: als er discussie ontstaat over het antwoord, weet je meteen dat iemand de leerstof nog niet goed begrepen heeft.

     

    “Coöperatief leren is niet hetzelfde als groepswerk”

    Steve Daponte, trainer in coöperatieve leerstrategieën bij Art Deco, legt het abc van coöperatieve leerstrategieën uit.

    Wat is het?

    “’Coöperatieve leerstrategieën’ is een wetenschappelijk bewezen methode van de Amerikaanse breinpsycholoog Spencer Kagan om alle leerlingen actief te krijgen in de les. Hij bestudeerde gedurende 40 jaar hoe het brein werkt en hoe je leerrendement bereikt. Het resultaat: een 200-tal technieken, telkens met een gedetailleerd stappenplan en concrete doelstelling zoals kennis overdragen, informatie verwerken of presenteren, denkvaardigheden oefenen …”

    “Vaak denken leraren dat het hetzelfde is als groepswerk, maar daar is slechts een deel van het groepje echt actief en een deel verstopt zich achter de anderen. Een van de basisprincipes van coöperatieve leerstrategieën is individuele aanspreekbaarheid: iedereen moet iets presteren voor iemand anders.”

    Wat zijn de effecten in de klas?

    “Deze methode heeft een positief effect op de leerresultaten. De kloof tussen sterke en zwakkere leerlingen verkleint. Want die laatsten krijgen meer kans om te participeren aan de les. Bovendien is het brein actief omdat ze voortdurend aan het woord zijn, bewegen, rechtstaan of luisteren. En ze oefenen elke dag sociale en communicatieve vaardigheden. Zo ontstaat er ook een positieve interactie tussen de leerlingen en ze voelen zich beter in hun vel.”

    Is het voor alle leerlingen geschikt?

    “Je kan het voor alle vakken, van kleuters tot volwassenen gebruiken. Bij de derde graad secundair merken we wel dat we goed het waarom ervan moeten uitleggen om weerstand bij leerlingen te beperken.”

    Op Klascement.be vind je heel wat technieken rond coöperatieve leerstrategieën.

Nog geen abonnement op Klasse Magazine?

  • Krijg 4 dikke magazines voor maar € 10.
  • In december ontdek je hoe je conflicten kan aanpakken binnen je team.
  • Je Lerarenkaart 2019 valt gewoon in je brievenbus.

*Betaal vóór 25 oktober.
Rechthebbende abonnees krijgen dan zeker hun Lerarenkaart thuisbezorgd.