Gepubliceerd op
Specialist

Hoe doe je aan afstandsleren?

Wat spreek je af met leerlingen als ze thuis leerstof moeten onderhouden? En hoe motiveer je die leerlingen vanop afstond? Expert Tommy Opgenhaffen (Arteveldehogeschool Gent en auteur van Leren.Hoe?Zo!) duidt de kansen en valkuilen van afstandsonderwijs. “Geen directeur of leraar die ongelijke kansen wil creëren.”

Welke vormen kan afstandsleren aannemen?

Tommy Opgenhaffen: “Van oefenboekjes meegeven aan de schoolpoort tot synchrone videolessen, live vanuit je klas of werkkamer thuis. Allemaal waardevolle manieren om leren aan de gang te houden. Welke keuzes je als leraar ook maakt, denk inclusief. Denk vanuit je leerlingen, jij kent ze. Niemand wil ongelijke kansen creëren.”

“Er zijn leerlingen die geen internetaansluiting hebben of die één scherm met drie broers en zussen delen. Uitwijken naar de bib kan niet meer. Als je deels voor e-leren zou kiezen, mag je dan met leerlingen zonder internet op zoek proberen gaan naar een contactmoment? De school-laptops meegeven aan kansarme leerlingen lost het probleem niet altijd op. Wat heb je aan een goede pc als je internetaansluiting ontbreekt of rammelt?”

Illustratie: Leerlingen doen aan afstandsleren met oefenboekjes

 

Zullen leraren in basisonderwijs voor andere vormen kiezen dan hun collega’s in secundair?

Tommy Opgenhaffen: “Ik vermoed dat leraren uit het basisonderwijs vooral zullen werken met invulblaadjes, herhalingsoefeningen en extra opdrachten in werkbundels, met verbetersleutels. Daar bovenop vrije leesopdrachten en reken- of taaloefeningen op hun vertrouwde digitale leeromgevingen zoals Bingel, Kweetet of Smartschool.”


Kies als school niet voor 20 digitale tools met alle toeters en bellen, maar wel voor 3 basistools die alle leraren kunnen gebruiken

Tommy Opgenhaffen - Arteveldehogeschool

“In het secundair hangt het wat af van hoever je als leraar al staat. Iedereen laadde wel al eens oefeningen op via Smartschool, communiceerde een huistaak via mail. Anderen werkten al met Kahoot, Socrative, Mentimeter of Nearpod voor een test of een quiz, gebruikten de opnametool in PowerPoint, maakten video’s via Screencast-O-Matic of uploadden verborgen YouTube-instructievideo’s. Die gaan daar gewoon mee verder, schalen dat op. Zeker scholen waar alle leerlingen een eigen laptop, tablet of iPad hebben, zijn vertrouwd met verregaande vormen van inclusief e-leren.”

“Cruciaal: geef bij afstandsonderwijs altijd structuur mee aan je leerlingen. Maak heldere afspraken, spreek een duidelijke timing af. ‘Deze opdracht verwacht ik ten laatste overmorgen via Smartschool of op school’. Of: ‘Maak deze herhalingsoefening tegen morgen, om 14 uur krijg je van mij een verbetersleutel’. Zo vermijd je uitstelgedrag.”

 

Koop je als school best eerst wat tijd om leraren en leerlingen voor te bereiden op afstandsleren?

Tommy Opgenhaffen: “Ja. Kom altijd eerst met het team samen. Zoek uit wat leraren zien zitten, wat ze al doen. Kies dan een gemeenschappelijke aanpak. Geen 20 verschillende digitale tools met alle toeters en bellen, liever 3 basistools die alle leraren kunnen gebruiken. Helder voor iedereen. Wie nog geen ervaring heeft, kan terecht bij collega’s die het wel in de vingers hebben of bij de ICT-verantwoordelijke.”

“Zoek daarna samen uit hoe je de workload voor je leerlingen monitort. Als iedereen taken oplegt zonder rekening te houden met wat collega’s doen, riskeren leerlingen het overzicht te verliezen.”

Illustratie: Leerlingen doen aan afstandsleren met laptop

 

Kan alle leerstof zomaar in afstandsonderwijs?

Tommy Opgenhaffen: “Je zal keuzes moeten maken in je leerstof en werkvormen. Misschien wat schuiven in timing; een opdracht die je de laatste semester plande, vervroegen omdat hij perfect individueel kan. Praktijkonderwijs is het lastigste. Leerlingen hebben de machines niet thuis om vaardigheden te onderhouden, leraren ook niet.”

“Zolang de school open is, kan je als leraar video’s maken in je klaslokaal. Anders moet je op zoek naar bestaande video’s via Klascement of andere online platformen. Zoek samen met collega’s naar goed materiaal. Video’s kunnen praktijklessen niet helemaal vervangen, maar kunnen effectiever zijn dan tekstmateriaal.”

 

Zijn er nog meer valkuilen aan afstandsonderwijs?

Tommy Opgenhaffen: “Groepswerk valt net iets moeilijker te organiseren. Iedereen op hetzelfde moment online krijgen, zonder storingen of internetproblemen, lukt lang niet altijd. Met elkaar afstemmen of afspraken maken, ook niet. Online samenwerken werkt het beste in groepjes van 2 tot 4. Maar ook dan valt of staat alles met duidelijke instructies”

“Nog een valkuil: bij afstandsonderwijs blijven misverstanden langer onder de radar. In de klas zie je wanneer een leerling niet mee is of de opdracht verkeerd begreep. Dan stuur je meteen bij. Als een leerling zelfstandig invuloefeningen maakt of in z’n eentje een video uitkijkt, weet je niet na een paar tellen of hij alles snapt.”

Illustratie: Leerlingen doen aan afstandsleren met laptop

 

Hoe neem je alle leerlingen mee in je opdrachten?

Tommy Opgenhaffen: “Met duidelijke instructies en heldere stappenplannen. Lijst bij korte instructievideo’s – knip ze op zodat ze slechts drie-vier minuten duren, lange video’s werken niet – of oefenbundels ook vooraf op wat je van leerlingen verwacht. ‘Na deze video of tekst moet je deze drie vragen kunnen beantwoorden’. Wat ook kan: je leerlingen vragen om de video even te onderbreken zodat ze zelf eerst nadenken over het antwoord op de vraag die je net stelde. Of interactieve video’s maken waarin je vragen integreert.”


Als je het leerproces van je leerlingen niet duidelijk stuurt, verlies je leerlingen die minder zelfstandig zijn

Tommy Opgenhaffenn - Arteveldehogeschool

“Spreek duidelijk af wanneer leerlingen je kunnen contacteren met vragen. Kies ook daarvoor routine. ‘Elke dag tussen 9 en 10 uur vind je me online voor een feedbackmoment of vragenuurtje’. Op Skype of via Zoom bijvoorbeeld. Algemeen geldt voor afstandsonderwijs: als je het leerproces van je leerlingen niet duidelijk stuurt, verlies je leerlingen die minder zelfstandig zijn, zichzelf minder kunnen organiseren of verdwalen in planning. Je helpt ze ook door bij het begin van de opdracht aan te geven wat de richttijd is.”

“Zoek ook uit hoe je leerlingen met elkaar blijft verbinden. Zeker als ze niet meer naar school kunnen. Want groepsgevoel motiveert tot leren. Verzamel leerlingen daarom in een discussieforum zodat ze elkaar kunnen adviseren en tips geven. Jij modereert. Veel sterker dan wanneer alle vragen in je mailbox landen. Weet ook dat leerlingen elkaar online sowieso opzoeken in WhatsApp-groepen en Instagram, alleen heb je daar als leraar niet altijd zich op. En zoek ook verbinding onder collega’s. Microsoft teams, Smartschool of Google Hangouts om te vergaderen of te ventileren.”

 

Wat zijn de kansen van afstandsonderwijs?

Tommy Opgenhaffen: “Leerlingen die om allerlei redenen niet naar school kunnen, krijgen de leerstof toch mee. Denk aan de bundels die leraren meegeven als een kind twee weken afwezig is. Maar via digitale oefeningen en toetsen kan je ook feedback op maat geven en nieuwe, extra oefeningen aanpassen aan het niveau van elke leerling. Via video’s kunnen leerlingen leerstof zo vaak bekijken als nodig.”

“Via digitaal onderwijs kan je extra inzetten op sterke leerstrategieën. Video’s maken leerstof concreet en visueel, digitale platformen bieden oefeningen idealiter gespreid aan en faciliteren retrieval practice, waarbij leerlingen actief kennis ophalen uit hun geheugen. Aan leraren om de komende dagen na te denken welke extra stap ze kunnen zetten. Vertrek daarbij altijd vanuit je lessen. Wat is mijn lesdoel, hoe breng ik de leerstof effectief over? En dan pas: hoe kan technologie dat alles versterken, zonder dat ik leerlingen uitsluit.”
 

Afstandsleren tools en mogelijkheden

Lees meer op

Het beste van Klasse in je mailbox?

  • Al 56.000 leraren zijn abonnee
  • 1 keer per week en helemaal gratis
  • Verhalen van collega’s, concrete praktijktips, exclusieve wedstrijden ...