Gepubliceerd op
Specialist

Blended learning: hoe benut je contactmomenten het best?

Gedwongen door coronamaatregelen of niet: leraren en leerlingen kunnen aan blended learning doen. Maar hoe verdeel je leerstof tussen klas en thuis? Tommy Opgenhaffen, docent aan de Arteveldehogeschool Gent en auteur van Leren.Hoe?Zo!: “Ook voor leraren zonder groot programmeerbrein liggen online kansen om krachtige leerstrategieën toe te passen.”

Illustratie: Leerlingen doen aan afstandsleren met laptop

Wat is blended learning?

Tommy Opgenhaffen: “Blended learning is een doordachte mix van face-to-face en digitaal onderwijs. Daarbij krijgen leerlingen een stukje in handen wanneer, waar en aan welk tempo ze de online leerstof verwerken.”

“Blended learning is meer dan alleen maar technologie toevoegen. Het verandert ook hoe je contactmomenten en je rol van leraar invult. Zo word je meer een coach van het leerproces van je leerlingen.”

Kies je het beste voor theorie in de klas, oefeningen via afstandsonderwijs?

Tommy Opgenhaffen: “Dat kan. Maar omgekeerd werkt ook. Dan bekijken je leerlingen thuis een instructievideo en vullen ze een eerste oefenreeks in om daarna complexere opdrachten te maken in de klas. Blended learning tekent geen scherpe breuklijn tussen theorie in de klas, oefeningen thuis. Je moet als leraar gewoon goed nadenken wat je leerdoel is, welke werkvormen effectief zijn, wat beter online kan en wat in de klas. En dan beslissen hoe je technologie krachtig inzet. Een vaste verhouding tussen online en contactmomenten bestaat niet. Dat hangt af van je leerlingen, hun voorkennis, je leerstof …”

“Leraren kunnen perfect inschatten waar ze liever meer tijd voor vrijmaken in hun lokaal en wat voor hun leerlingen het beste werkt. De ene leraar doceert moeilijke wiskundige principes aan het bord en reserveert oefeningen voor thuis, de andere stuurt een kennisclip met uitgewerkt voorbeeld en verdiept efficiënter in de klas.”

“Wat voor allebei de leraren geldt: wat je online uitbesteedt, moet inhoudelijk inspelen op je klasmomenten. Daar sluiten je lessen aan op de voorkennis van je leerlingen. Die willen thuis zeker een inspanning doen voor je les, maar hun motivatie en werkkracht knapt snel als je er niets mee doet. Dan rendeert blended learning niet.”

Illustratie: Leerlingen doen aan afstandsleren met oefenboekjes

Wat onderwijzen leraren dan wel het beste in de klas, wat online?

Tommy Opgenhaffen: “Wat in veel gevallen in de klas of werkvloer zal moeten: praktijkonderwijs. Van mechanica tot gezondheidszorg: leerlingen hebben thuis het materiaal niet om vaardigheden op te doen. En al oefenen creatieve tieners op huisgenoten, de finesses van tiltechnieken of infusen leggen leren ze beter in de klas of op stage, als die veilig kan doorgaan.”


Lerarenteams proberen uit moeilijke omstandgheden het beste te halen. Dat kan je eigenlijk geen blended learning noemen

Tommy Opgenhaffen - Docent Arteveldehogeschool

Kan je in volle crisis wel succesvol overschakelen op blended learning?

Tommy Opgenhaffen: “Dat is een grote uitdaging. Lerarenteams kregen tijd om na te denken over een uitgebalanceerd leerprogramma of gemeenschappelijke aanpak met een selectie online tools. Wat ze vandaag moeten doen, is uit moeilijke omstandigheden het beste halen.”

“Zie de komende periode weer als een oefenkans. Registreer welke kleine online interventies werken en deel dat met je collega’s. Online liggen kansen om te differentiëren en krachtige leerstrategieën als spaced practice of retrieval practice toe te passen. Een korte video maken met duidelijke instructies en korte quiz achteraf of je huiswerk gevarieerder opbouwen, dat vraagt geen groot programmeerbrein. Wel een gezonde interesse in goede didactiek.”

“Sterke leerlingen kunnen explainer-video’s in Screencast-O-Matic of PowerPoint maken. En die delen met jou en de klasgenoten. Zo ontwikkel je samen met je leerlingen digitaal materiaal. Dat werkt veel sterker dan: ‘Hier ligt een stapel digitale kennis over erfelijkheid of communicatie. Verslind hem maar’.”

Illustratie: Leerlingen doen aan afstandsleren met laptop

Hebben leerlingen voldoende digitale skills en zelfsturing om ‘blended’ te leren?

Tommy Opgenhaffen: “Lang niet allemaal. Blended leren slaagt alleen als je als leraar inzet op de zelfsturing, digitale kennis en metacognitie (weten hoe je denkt en leert) van je leerlingen. Focus bij je online materiaal niet alleen op de inhoud, maar vertel ook hoe leerlingen die verwerken. Dwing ze om na te denken: wat moet ik precies doen, waar roep ik hulp in, hoe controleer ik mezelf, wat heb ik opgestoken? Die vragen of stappenplannen pas je aan de leeftijd van je leerlingen aan.”

“Niet makkelijk, natuurlijk. Want naast een pc en internet-toegang voor alle leerlingen moeten we ook nog voorbij stap 1 naar blended leren. Daar wees de Nederlandse onderwijsexpert Paul Kirschner op: ‘destroy the weapons of mass distraction’. Hoe nemen we de digitale prikkels weg die de aandacht van leerlingen roven?”

En hebben leraren voldoende digitale ervaring om over te gaan tot blended learning?

Tommy Opgenhaffen: “Sommige leraren zetten al jaren sterk in op digitaal onderwijs, denk aan laptop-scholen. Andere hebben vooral het voorbije schooljaar van alles getest. De gouden regel is: keep it short and simple. Niet te veel online tools door elkaar, geen propvolle video’s. Weet wat je belangrijkste doel is. Leraren maken kennisclips of plukken er op YouTube, maar vergeten soms die leerzaam te maken.”


Om een goede band met je leerlingen op te bouwen blijft face-to-face-contact cruciaal

Tommy Opgenhaffen - Docent Arteveldehogeschool

“Een instructie als ‘Bekijk de video over de Tweede Wereldoorlog’, is waardeloos. Dan zappen je leerlingen na 2 minuten weg. Logisch, niemand houdt van een spel waarvan je de regels en het einddoel niet kent. Dat is online niet anders dan in de klas. Alleen kan je minder kort op de bal reageren. Geef daarom heldere stappenplannen of duidelijke instructies: ‘Bekijk de video en zoek 3 oorzaken waarom de oorlog uitbrak’.”

“Achteraf kan je een verwerkingsniveau hoger gaan en vragen welk verband je leerlingen ontdekken tussen die oorzaken. Merk je dat leerlingen 2 oorzaken haarfijn destilleren, complimenteer ze daarmee. De derde lukt niet of ze gaan de mist in bij het verband? Daarvoor maak je extra tijd vrij in de klas.”

Kan blended leren uitgroeien tot een vaste waarde in onderwijs? Of blijft het een uitwijkstrook voor crisismomenten?

Tommy Opgenhaffen: “Online leren verrijkt het klassieke leerproces. Je kan leerstof concreet en visueel maken, je kan leertijd efficiënt inzetten, je leerlingen kunnen meermaals informatie oproepen. En je kan differentiëren met adaptieve software. Een leerling met 8 op 10 is klaar voor de volgende stap. Zijn klasgenoot die 6 scoort, gaat online eerst door een tweede set sommen als tussenstap. Als leraar monitor je makkelijk wat leerlingen precies doen voor je vak. Je ziet bijvoorbeeld of een leerling de video uitkeek of halverwege verliet.”

“Maar contactonderwijs houdt z’n grote waarde. Niet alles kan je online beoordelen. Om een goede band met je leerlingen op te bouwen blijft face-to-face-contact cruciaal. Pols daarin zeker vandaag naar hun welbevinden en geef aan dat het ook voor jou als leraar een zoektocht is waarbij je leert uit je ervaringen en bijstuurt. Daar draait elke vorm van leren om.”

Waar is mijn
Lerarenkaart?