“Iedereen voelt zich machteloos bij schoolweigeraars”

Nele Van Driessche: “Uit het onderzoek “Angst voor de schoolpoort” blijkt dat schoolweigeraars zich vaak onbegrepen voelen. Hen proberen te begrijpen is dus de eerste stap. Niet eenvoudig, want als we vragen wat hen van school houdt, komt er zelden een duidelijk antwoord. Om de een of andere reden lukt het hen gewoon niet.”
 
“Samen uitzoeken wat er scheelt, vraagt veel tijd en botst vaak op weerstand. Zo begroette een meisje van 12 me wekenlang elke ochtend met een dubbele middelvinger. ‘Goedemorgen’, zei ik. ‘Blij dat je er bent.’ ’s Avonds passeerde ze speciaal langs mijn bureau om haar begroeting nog eens over te doen.” 
 
“Na 10 jaar ploeteren met schoolweigeraars begrijp ik dat scholen het soms helemaal gehad hebben met bepaalde leerlingen. Maar net als je de handdoek wil gooien, is het cruciaal om door te zetten.”
 
“Dat meisje van 12 vertelt me nu op haar 17^e: ‘Dat was ongelofelijk. Ik kon het kot afbreken, maar jullie bleven staan. Julie gaven me nooit op.’ Elke jongere heeft zijn eigen verhaal, maar hoe divers en complex de onderliggende problematiek ook is, om vooruit te geraken zijn 2 ingrediënten cruciaal: verbinding en volharding. We geven niet op en we laten niet los.”

Nele Van Driessche: “Als het moeilijk loopt, moet de school een bereikbaar instituut zijn. Luisteren: wat loopt er mis? En kijken: wat kunnen we doen als school? Dat is die verbinding. Soms ligt de oplossing in tijdelijk minder lessen volgen op school. Voor anderen is de speeltijd een onveilig moment of loopt het afscheid moeilijk. Dan kunnen voorspelbare en veilige routines een uitweg bieden.”
 
“Ik ken ouders die bijna een heel schooljaar het eerste lesuur mochten meevolgen met hun tienerdochter. Dat ging lang niet altijd vanzelf. Soms geraakte de leerling ondanks alle inspanningen toch niet op school. Maar de school bleef haar verwelkomen en zoeken naar wat wel kon. Die volharding is haast net zo belangrijker als de concrete oplossing. Daarmee zeg je: ‘We geven je niet op. We geloven dat je het kan.’”

Nele Van Driessche: “We vragen inderdaad wel wat van scholen, terwijl ze al onder druk staan. Toch merken we vooral bereidheid om naar oplossingen te zoeken om leerlingen aan boord te houden. Als die zowel haalbaar zijn voor het team als voor de leerling en het gezin, kan er veel. Zeker als er vooraf al geïnvesteerd is in een sterke band tussen leerling en school.”
 
“Moeilijker loopt het als een van de partijen engagementen aangaat die ze niet kan nakomen. Dan groeien de veronderstellingen – ‘De ouders geven wel héél snel op’ of ‘De school laat ons aan ons lot over’ – en heel snel ook het onbegrip. Gevolg: de leerling verdwijnt van de radar.”
 
“Tegen de tijd dat wij de schoolweigeraars te zien krijgen, zitten ze vaak al lang thuis en is de communicatie met de school volledig stilgevallen. De weg terug naar school lijkt dan eindeloos. Toch proberen we na enkele weken de band met school weer aan te knopen. Ze zijn een onmisbare partner in het herstel. We kijken hoe we samen tot een haalbaar en duurzaam traject komen, niet enkel voor de leerling en het gezin, maar ook voor de school.”

Nele Van Driessche: “Belangrijk is dat noch de school, noch de leerling zich overstretcht. Is voltijds schoolgaan nog geen optie? Zet dan in op essentiële vakken. Soms kan schoolgaan in combinatie met Bednet of TOAH (tijdelijk onderwijs aan huis).”
 
“Uiteraard zijn ook de ouders en de leerling verantwoordelijk of een traject slaagt. Als een lerarenteam inspanningen levert, is het heel frustrerend als de leerling plots niet meer van zich laat horen of de ouders die inspanningen niet erkennen. Met De Kaap proberen we een brug te zijn tussen school en gezin en ondersteunen we als 1 van de 2 even vastloopt.”
 
“Scholen die op hun limiet zitten, slaan soms door in 2 richtingen. Ofwel verstarren ze: ‘Voor alle leerstof en examens verwachten we ze op school, ook al zijn ze in opname.’ Andere vergeten in hun welwillendheid nog verwachtingen te stellen. Dan zeggen we: de jongere moet zijn diploma of attest wel verdienen.”

Nele Van Driessche: Daar hebben ze potentieel de meeste impact. Als leerlingen zich thuis voelen op school en een sterke band hebben met de leraren, vallen ze minder snel uit. Wie inzet op schoolbinding en dat als team ook uitdraagt, doet preventief heel waardevol werk.” 
 
“We zien dat de overstap naar het secundair onderwijs een trigger is voor schoolweigering. De klasleraar die je door en door kent, de directeur die je ’s ochtends welkom heet, klasgenoten waar je 6 jaar lang mee opgroeit: die veiligheid en vertrouwdheid verdwijnen een beetje in een middelbare school, waar 10 verschillende leraren op je wachten, waar je zelf je weg moet zoeken naar het juiste klaslokaal en geen idee hebt wie je kan aanspreken als je even verdwaald bent.”
 
“Een duidelijk aanspreekpunt of een bekend gezicht dat hen ’s ochtends welkom heet op school, kan leerlingen helpen om zich welkom en gehoord te voelen. De meeste preventieve acties passen perfect binnen de brede basiszorg.”
 
 “Maar ook een goed registratiesysteem is preventief heel belangrijk. Doordat leerlingen vaak gewettigd afwezig zijn, glippen ze gemakkelijker door de mazen van het net. Wie goed registreert, maakt zorgwekkende afwezigheden sneller zichtbaar, ook als ze niet officieel als problematisch gecodeerd worden.”
 
“Zo detecteer je gemakkelijker leerlingen die opvallend vaak ziek zijn, of systematisch op bepaalde lesmomenten afwezig zijn. Als een leerling plots 3 weken afwezig is, bel dan even om te horen hoe het gaat. Achter elke afwezigheid, gewettigd of niet, zit een verhaal. En hoe vroeger je die verhalen capteert, hoe effectiever je kan ingrijpen.”

Nele Van Driessche: “Vermijding is de meest efficiënte manier om met emoties om te gaan. Wie bang is voor de tandarts, voelt de onrust toenemen naarmate de afspraak nadert. 1 telefoontje volstaat om de afspraak te annuleren en alle spanning valt weg. Vermijden werkt heel erg belonend.”
 
“Zo gaat het ook met leerlingen die school mijden. De beloning is het comfort van thuis, geen stress voor taken en toetsen en sociale veiligheid. Dat comfort lossen, geeft onbehagen, buikpijn, paniek. Het risico bestaat dat ze zich verder isoleren in de veilige cocon van hun kamer en haast elk sociaal contact uit de weg gaan.”
 
“Dat is het punt waarop de onmacht bij de omgeving de kop opsteekt. Niets lijkt nog te helpen. Goed bedoelde plannen vallen op een koude steen. Het lijkt haast sabotage, ook al is het pure angst en onvermogen.”
 
“Om die vicieuze cirkel te doorbreken, gaan we op zoek naar wat hen nog wel interesseert, waar ze nog energie uit halen. Dat verlangen proberen we te gebruiken als hefboom voor verandering. Dieren maken vaak iets los, maar ook creatief bezig zijn of koken kunnen een trigger zijn. Dat kan bijvoorbeeld via een NAFT-traject.”

“Die activatie is minstens zo belangrijk als therapie. Net zoals we van scholen verwachten dat ze een appel blijven doen op leerlingen die afhaken, is het aan ouders om ze te blijven uitnodigen om samen te eten, bepaalde taakjes in huis te blijven verwachten, ook al laden ze de vaat uit met een grote zucht. De boodschap is opnieuw: we willen je erbij.”