Trend Gepubliceerd op

Jaarklassen: weg ermee?

17 reacties

Log in om te bewaren.

Delen

Steeds meer scholen stappen af van de traditionele jaarklassen. Terecht, vindt onderwijsspecialist Machteld Vandecandelaere (KU Leuven). “Als je het leerpad dat leerlingen afleggen flexibel organiseert, speel je beter in op hun verschillende leerbehoeften. Bovendien voorkom je zittenblijven.”

Jaarlklassen: onderwijsspecialist Machteld Vandecandelaere

Meer en meer Vlaamse scholen voelen de nood om de manier waarop ze zich organiseren om te gooien. Zo stapten al meer dan 60 scholen in het project ‘Scholen slim organiseren’ van Flanders Synergy. En daarbij worden de traditionele jaarklassen – kinderen van eenzelfde geboortejaar in dezelfde klas – steeds meer losgelaten.

Machteld Vandecandelaere (KU Leuven) legt uit hoe dat komt. “Het jaarklassensysteem gaat uit van het idee dat leerlingen die even oud zijn min of meer dezelfde leerbehoefte hebben. Maar die redenering gaat steeds minder op. De verschillen binnen een leeftijdsgroep nemen toe. Het aantal leerlingen dat thuis geen Nederlands spreekt, stijgt enorm. Er is veel meer aandacht voor leerproblemen. En door de toenemende migratie verschilt het leerniveau waarop leerlingen instromen.

“Scholen die geconfronteerd worden met die toenemende diversiteit komen in de problemen. Ze stoten op de grenzen van het jaarklassensysteem. Niet alle leerlingen krijgen optimale ontplooiingskansen omdat ze op heel verschillende niveaus zitten.”
 

Multileeftijdsklassen in basisonderwijs

Die scholen zoeken hoe ze zich anders kunnen organiseren. “Zeker in het basisonderwijs mogen scholen leerlingen groeperen zoals ze willen. Alleen de eindtermen en ontwikkelingsdoelen – die leerlingen op het einde van de lagere school moeten bereikt hebben – liggen vast”, legt Vandecandelaere uit.


Geen jaarklassen, dus ook geen zittenblijven

Machteld Vandecandelaere - onderwijsspecialist

“Natuurlijk kan je ook differentiëren binnen een leeftijdsgroep. Maar dan bots je snel op de grenzen van je klas. Dus waarom ze niet opengooien? Scholen doen dat met multileeftijdsklassen – klassen waar 2 of 3 geboortejaren samen zitten – of graadsklassen.”

“Binnen het jaarklassensysteem organiseren scholen onderwijs voor de gemiddelde leerling en ze wijken daarvan af indien nodig. Maar de gemiddelde leerling bestaat niet. De meeste leerlingen scoren doorgaans ook niet hetzelfde voor elk vak. Een leerling met niveau 4 voor lezen en niveau 6 voor rekenen moet soms blijven zitten voor zijn leesachterstand.”

“In een multileeftijdsklas kan je leerlingen flexibel indelen in homogene of heterogene groepen waarin ze leren van elkaar of instructie op maat krijgen. In zo’n klas kan je leerlingen bijwerken, uitdagen en op hun eigen niveau laten ontwikkelen. Zo vermijd je zittenblijven. Zonder jaarklassen geen zittenblijven.”
 

Vrijstellingen in het secundair

In het secundair onderwijs zijn de einddoelen per graad geformuleerd, waardoor scholen iets minder flexibel zijn. “Maar toch zijn ze nog altijd vrij in hoeveel uren ze besteden aan een vak, of in welk jaar ze bepaalde leerstof aan bod laten komen. Ook binnen een graad kunnen ze variëren. De lessentabellen van de koepels zijn immers niet verplicht”, zegt Vandecandelaere.

“Er zijn scholen die pas een oriënteringsattest geven aan het einde van een graad. Zo hebben leerlingen 2 jaar tijd om de eindtermen te bereiken. Na het eerste jaar kunnen leerlingen nog geremedieerd worden zodat ze niet meteen moeten blijven zitten. Je kan als secundaire school ook structureel – voor alle leerlingen – een aantal uren inroosteren om te verdiepen of te remediëren.”

Scholen kunnen ook initiatieven nemen specifiek voor leerlingen die uit de boot dreigen te vallen. Vandecandelaere: “Je kan bijvoorbeeld aan een OKAN-leerling een vrijstelling toekennen voor Frans om volop in te zetten op Nederlands. Studieduur verlengen is ook een optie. Een leerling met autismespectrumstoornis bijvoorbeeld spreidt de derde graad over 4 jaar. Of leerlingen stromen toch door na een tekort voor een bepaald vak: leerlingen voor wie een B- of C-attest te drastisch is, krijgen het volgende schooljaar de kans hun tekorten weg te werken.”

Resultaat: niet alleen minder zittenblijven, maar ook minder leerlingen in het watervalsysteem en vroegtijdige schoolverlaters. “Je school flexibel organiseren werkt dus preventief. Alle systemen om leerlingen ‘weg te sorteren’ worden aangepakt.”
 

Jaarklassen afschaffen?

Toch pleit Vandecandelaere er niet voor om de onderwijsorganisatie in alle Vlaamse scholen volledig om te gooien. “In scholen met een homogeen publiek waar leraren het gevoel hebben dat het jaarklassensysteem goed werkt, de leerprestaties goed zijn en de leerlingen zich goed voelen, is er geen probleem.”

Jaarklassen: onderzoeker Machteld Vandecandelaere

Machteld Vandecandelaere: “Flexibel onderwijs is antwoord op superdiversiteit”

“Maar de samenleving wordt steeds diverser. En zittenblijven en vroegtijdig schoolverlaten blijven pijnpunten. Dat zal scholen meer en meer uitdagen om vastgeroeste regels en systemen in vraag te stellen. Jaarklassen, de gemiddelde leerling, lessenroosters, teamindeling zijn voorbeelden van dat vastgeroeste systeem. En daar is flexibeler onderwijs het antwoord op.”

“Dat zie je ook in het buitenland waar het jaarklassensysteem nog altijd de overhand heeft. Ook daar vindt een evolutie plaats naar een onderwijs dat alle leerlingen aan boord houdt. Je ontwerpt je onderwijs zo dat iedereen erin past in de plaats van aanpassingen op maat te doen.”

“Het jaarklassensysteem heeft neveneffecten, maar flexibel onderwijs en meer op maat werken hebben dat ook”, waarschuwt Vandecandelaere. “Als je erg op maat in verschillende groepjes werkt, hoe beïnvloedt dat het groepsgevoel van de klas? Innoverende scholen hebben soms angst een ‘zorgschool’ te worden. En als je in het secundair leerlingen de kans geeft om vakken mee te nemen, worden ze dan niet lui?”

“Laten we alert blijven en flexibel onderwijs in eerste instantie organiseren om te voorkomen dat we leerlingen ‘wegsorteren’ via zittenblijven, het buitengewoon onderwijs, vervroegd schoolverlaten en het watervalsysteem. Maar dat wordt proberen en evalueren.”
 

Inspiratie nodig?
In dit boek vind je voorbeelden van scholen die hun onderwijsorganisatie aanpassen aan hun steeds diversere schoolbevolking:
‘Flexibele leerwegen. Inspiratiegids voor basisonderwijs en secundair onderwijs’, Machteld Vandecandelaere, e.a. , 2016