Gepubliceerd op
Specialist

Klimaat: kom als school in actie

“Klimaat, milieu, wereldburgerschap. Het onderwijs gooit vaak alles op een hoop. Dat verwart leerlingen”, vindt lerarenopleider en klimaatexpert Pieter Boussemaere. “Waarom geen apart vak klimaat? Dan maak je leerlingen pas echt klimaatambassadeurs.”
 

Pieter Boussemaere: “De klimaatkennis van mijn studenten is vaak oppervlakkig of zelfs foutief. Daarom ijverde ik op mijn hogeschool VIVES voor een apart vak Klimaat. Daarin herleid ik het klimaatprobleem zoveel mogelijk tot de essentie.”

leerlingen betogen voor het klimaat in Brussel

Wat is de essentie van het klimaatprobleem?

Pieter Boussemaere: “De hoge uitstoot van extra broeikasgassen zorgt voor een ongezien snelle opwarming van de aarde. De verbranding van fossiele brandstoffen veroorzaakt bijna 75% van die uitstoot. De verandering van bodemgebruik (ontbossing, droogleggen van moerassen) is goed voor bijna 10%. En dan zijn er nog een paar kleinere oorzaken. Zoals de uitstoot van methaan door herkauwers.”

“Andere zaken die vaak aan het klimaat gelinkt worden, zoals de plastic soep of de uitstoot van fijnstof, zijn milieuproblemen. Ze beïnvloeden onze omgeving en gezondheid, maar behoren niet tot de essentie van het klimaatprobleem.”

“Milieuproblemen hebben niet alleen een andere oorzaak. Ze vragen ook bijna altijd andere oplossingen. Zo stoten kerncentrales minder CO2 uit dan zonnepanelen. Maar het radioactief afval is een groot milieuprobleem. En benzinewagens stoten minder fijnstof uit, maar pompen 20% meer CO2 in de atmosfeer dan dieselwagens.”
 

Scholen koppelen het klimaat vaak aan milieuzorg of wereldburgerschap.

Pieter Boussemaere: “Natuurlijk zijn er raakvlakken tussen klimaat en milieu, of tussen klimaat en sociale ongelijkheid. Maar als we steeds alles samenvoegen, zien leerlingen op den duur het verschil niet meer.”

“Een goede didactiek maakt de zaken behapbaar. Wij doen net het tegenovergestelde. Onder ‘duurzaamheid’ behandelen we een hele reeks wereldproblemen. Het klimaatprobleem is al zo complex. En wij sleuren er nog vanalles bij, van kapitalisme tot vrouwenrechten.”

“Zo bereiken we het omgekeerde van wat we willen. Leerlingen zien al die problemen op zich afkomen en raken verlamd.”

leerlingen betogen voor het klimaat in Brussel

Leerlingen komen toch op straat voor het klimaat?

Pieter Boussemaere: “Ook al kennen ze het verschil tussen klimaat en milieu niet altijd, jongeren beseffen verdomd goed dat politieke actie nodig is. Als we nu niet ingrijpen, bereiken we tegen het eind van deze eeuw een omgekeerde ijstijd. Dan zijn de snelheid waarmee de aarde opwarmt en het temperatuurverschil zo groot, dat een uitstervingsgolf dreigt.”

“Willen we een behoorlijke kans maken om dat te voorkomen? Dan moeten we het gebruik van fossiele brandstoffen én de ontbossing halveren tegen 2030. Anders bereiken we de grens van 2 graden. En dat is een kantelmoment. Vanaf dan neemt de natuur de opwarming van de aarde deels over van de mens en is ze nóg moeilijker te stoppen.”

“Het klimaatprobleem is fenomenaal dringend. Scholen die dat inzien, kunnen niet anders dan een scholierenprotest steunen, vind ik. Maar elke donderdag een schooldag missen, is op de lange termijn niet haalbaar. Waarom geen wekelijkse, korte collectieve sit-in in elke school? Voor leerlingen én leraren. Tot politici in actie schieten.”
 

Kunnen jongeren een grote rol spelen in het klimaatbewustzijn?

Pieter Boussemaere: “Een klimaatmars door Brussel is een belangrijk politiek signaal. Maar dit trekt vooral leerlingen wiens ouders al ‘mee’ zijn. Als je als school een sit-in organiseert, bereik je ook andere leerlingen. Die hebben een belangrijke ambassadeursrol naar hun ouders.”

“De voetafdruk van een jongere zelf is verwaarloosbaar klein. De meeste klimaatwinst valt te boeken in energieverbruik en transport. Leerlingen hebben geen eigen huis of auto, maar ze kunnen wél hun ouders overtuigen om zonnepanelen, een waterbesparende douchekop of een warmtepomp te installeren. Of een elektrische wagen aan te schaffen.”

“Ouders die de middelen hebben, zijn meestal wel bereid om zulke investeringen te doen. Het ontbreekt hen alleen aan kennis. Voor gezinnen in armoede ligt dat natuurlijk lastiger. Maar hun voetafdruk is sowieso veel kleiner. En de echte klimaatontkenners krijg je niet overtuigd. Maar de rest? Als we hen meekrijgen, maken we een groot verschil.”
 

En hoe overtuig je ouders om die investeringen te doen?

Pieter Boussemaere: “Focus op eenmalige acties met een groot resultaat, zoals de keuze voor écht groene stroom. Die vereisen een minimale inspanning en creëren dus minder schuldgevoel.”

“Een voorbeeld: het licht uitdoen als je de kamer verlaat, vind ik logisch. Maar ik focus er niet op in mijn les. In plaats daarvan zeg ik: ‘Als je ouders thuis ledlampen hebben, maakt het minder uit dat een lamp per ongeluk 4 uur brandt. Dat verbruikt maar 3 watt’.”

“Soms moet je met acties toch op het schuldgevoel spelen, omdat er geen alternatief is. Wil je qua voeding écht een verschil maken voor het klimaat, bijvoorbeeld? Dan is minder vlees eten de enige manier. Dat kan door ‘flexitariër’ te worden, maar ook door producten van herkauwers (koeien, schapen, geiten) consequent te schrappen. Die stoten veel methaangas uit. Let je enkel op het klimaat en niet op dierenwelzijn, dan kan je gerust een stukje kip eten.”

leerlingen betogen voor het klimaat in Brussel

Klimaatverandering staat in de nieuwe eindtermen eerste graad. Hoe moeten scholen dat onderwijzen?

Pieter Boussemaere: “Idealiter krijgt het klimaat een nog grotere en aparte plaats in de eindtermen. Los van de sleutelcompetentie duurzaamheid. Zo weet je zeker dat alle leerlingen gericht nadenken over het klimaatprobleem én over oplossingen. Welke energietransitie is nodig en waarom? Wat zijn de alternatieven voor fossiele brandstoffen? Hoe ziet het elektriciteitsnet eruit op wereld-, Europees en regionaal niveau? Essentiële kennis, want hernieuwbare elektriciteit vormt de kern van de klimaatoplossing.”

“Om die gespecialiseerde kennis over te brengen, kunnen scholen een apart vak klimaat inrichten. Of geef de aardrijkskundeleraar meer uren. Het klimaat kan ook behandeld worden in het nieuwe vak burgerschap. Maar neem dat vak dan ook op in de lerarenopleiding. Zodat leraren het verschil met milieu- en andere problemen kunnen duiden.”

“Pas als dat verschil duidelijk is, kan je vakoverschrijdend werken en verbanden leggen. Projecten en uitstappen blijven zinvol. Al was het maar om het klimaat ook eens uit de schoolcontext te halen. Zo duid je het maatschappelijk belang en geef je leerlingen voeling met de energietransitie. Waarom geen geothermiecentrale bezoeken, of eens bovenop een windmolen gaan staan?”
 

10 klimaatacties voor scholen

Wat kan je als school doen? Pieter Boussemaere ziet 10 kansen.

  1. Informeer jezelf over het klimaatprobleem. Bespreek met collega’s hoe jullie klimaateducatie op school aanpakken, zodat leerlingen geen overkill aan informatie krijgen.
  2. Beïnvloed je leerlingen, dan beïnvloeden zij hun ouders. Focus vooral op eenmalige acties met een groot resultaat.
  3. Sla alarm. Organiseer een korte wekelijkse zitstaking met (een deel van) de school.
  4. Kies voor écht groene stroom of installeer zonnepanelen op het schooldak. Bij AGION kan je daarvoor een lening aangaan.
  5. En spring er verstandig mee om. Kies bijvoorbeeld voor ledverlichting en schaf uitsluitend A+++-toestellen aan.
  6. Kom te voet, met de (elektrische) fiets of het openbaar vervoer naar school. Motiveer leerlingen en ouders om hetzelfde te doen. Kan dit niet, kies dan een elektrisch voertuig.
  7. Beperk vliegreizen. Kies voor een schoolreis met de bus of trein.
  8. Isoleer, isoleer, isoleer. Maak je school stapsgewijs klaar voor de toekomst door voldoende te isoleren. Daarvoor kan je hier subsidies aanvragen.
  9. Kies de juiste verwarmingsbron. Laat je school aanschakelen op een warmtenet, of overweeg een (hybride) warmtepomp of zonneboiler. Ook daarvoor biedt AGION leningen.
  10. Vermijd rund- en lamsvlees in de kantine of organiseer een wekelijkse veggiedag.

 


Pieter Boussemaere is docent Geschiedenis en Klimaat aan de VIVES hogeschool in Brugge. Voor meer info of om een lezing te boeken, zie zijn website 10 klimaatacties. Of lees zijn gelijknamige boek ‘Tien klimaatacties die werken’ (Standaard Uitgeverij, 2028).

Het beste van Klasse in je mailbox?

  • Al 51.000 leraren zijn abonnee
  • 1 keer per week en helemaal gratis
  • Verhalen van collega’s, concrete praktijktips, exclusieve wedstrijden ...