Gepubliceerd op
Zo doen zij het

Klimaat moet een positief verhaal worden

Sinds hij op Antarctica met eigen ogen de gletsjers zag wegsmelten, liet het klimaatprobleem leraar Koen Meirlaen (Leiepoort Deinze, campus Sint Hendrik) niet meer los. “Ik wil juiste kennis bij de burger krijgen, en ze inspireren tot actie.” Beginnen deed hij alvast bij zijn eigen leerlingen en collega’s. Maar hij breekt ook uit zijn school.

Klimaat alternatieve projecten

Koen Meirlaen: “Ook vandaag geloven sommige leerlingen dat het gat in de ozonlaag de grootste oorzaak is van de opwarming”

Koen Meirlaen: “Leerlingen vragen me soms tijdens de les: ‘Meneer, stap jij dan nooit meer in een vliegtuig?’ Toch wel. Niemand is honderd procent consequent, ook een leraar aardrijkskunde die zich inzet voor het klimaat niet. Leerlingen verbieden om op vliegtuigen te stappen, daarmee bereik je niets. Maar je moet wel over de sector praten, anders gebeurt er niets. Ik wijs ze op de systeemfouten in de luchtvaart: is het fair dat je voor dertig euro heen en terug naar Barcelona vliegt? En ik bespreek een waaier aan verleidelijke alternatieven, zoals een treinreis naar de prachtige watervallen in Kroatië in plaats van die vliegreis naar Thailand.”

“Met het vingertje zwaaien of onrealistische eisen stellen, doet leerlingen afhaken. Overlaad ze niet met alle zonden van Israël. Gids ze door de materie met betrouwbare informatie en serveer ze andere keuzes. Dan motiveer je leerlingen om die te maken. Het is cruciaal dat zij de conclusies zelf trekken.”


Corona en het klimaat vertonen heel wat parallellen. Het moment om je leerlingen ervoor te motiveren.

Koen Meirlaen - leraar aardrijkskunde

Verbouwereerde pinguïns

Koen Meirlaen: “Klimaat is veel meer dan wat klassieke lessen aardrijkskunde waard. Met projecten kan je leerlingen informeren én engageren. Leerlingen willen iets veranderen, en anderen meenemen. Dat ontdekte ik lang vóór de klimaatmarsen met duizenden tieners Brussel overspoelden.”

“In 2010 al overtuigde ik drie klassen van vijf secundair om deel te nemen aan de schoolwedstrijd van The International Polar Foundation. 1 klas won en mocht het AHA-project lanceren: tijdens het eerste trimester vroegen ze Aandacht voor de klimaatopwarming, ze ontleedden het klimaatprobleem Holistisch, en legden linken met voeding, mobiliteit en energie. Tijdens het derde trimester lanceerden ze hun Actie: een bedenkerswedstrijd voor scholen van Maasmechelen tot Oostende. Als leraar mocht ik drie maanden op Poolstage naar de Prinses Elisabethbasis op Antarctica. Daar zag ik samen met de pinguïns hoe de klimaatopwarming hun gletsjers wegvreet.”

“Een verblijf op de zero-emissie-basis zat er voor mijn leerlingen helaas niet in. Wel workshops in Brussel: ze bouwden de smeltende poolkap na in een groot aquarium. En werden weggeblazen door de getuigenis van Jean-Jacques Derwael, een krasse zeventiger die in de jaren 60 al naar Antarctica trok. Die buitenschoolse projecten lanceerden hen om hun engagement verder uit te dragen. Met de slogan ‘Draag zorg voor onze aarde. We kregen ze niet van onze ouders, maar in bruikleen van onze kinderen’, pakten ze hun vrienden en hun ouders in.”

Grootkeuken, klein lapje vlees

Koen Meirlaen: “Het thema keerde na het AHA-project terug naar de klas. Maar tijdens de klimaatmarsen in januari 2019 wilden tientallen leerlingen ook van onze school meer engagement. Ze trokken de klimaat- en milieuraad weer op gang: in vijf werkgroepen zochten ze oplossingen voor de speelplaats, mobiliteit, voeding, infrastructuur en afvalbeheer. Een groep leraren en de directie sprongen op de kar. Belangrijk, want leerlingen kunnen sneller iets veranderen op school als het schoolteam mee is.”

“We lanceerden herbruikbare drinkflessen, een milieumaatregel. En voortaan biedt de school dagelijks een vegetarische optie aan in de refter, een ingreep voor het klimaat. Maar we mikten ook op vleeseters: een deel van hen liet telkens een groot stuk kip of worst liggen. Grootkeukens bieden vaak één formaat aan. Onze leerlingen kunnen nu een kleinere portie opscheppen. En leraren kopen voedseloverschotten aan die niet bij het buffet belanden. Zo reduceren we onze voedselverspilling. Kleine beetjes, maar op jaarbasis scheelt het wel een grote hap.”

“We doen ook één-dag-acties. Op onze ‘Car Free Day’ bouwden we een go-cartbaan op de schoolparking. Vanuit verschillende windrichtingen fietsten leraren en leerlingen die dag samen naar school. Iedereen ontdekte dat trappen naar school meevalt. Sindsdien staan onze fietsrekken een pak voller. Zo’n actiedag moet je wel extra gewicht geven: we nodigden burgemeester en schepenen uit om mee te fietsen. Zo passeerden ze zelf de gevaarlijke punten. ’s Avonds volgde een lezing. Mooi om te zien dat leerlingen een stoel reserveerden voor hun ouders.”

klimaat alternatieve project

Koen Meirlaen: “Tijdens de klimaatmarsen in 2019 wilden leerlingen ook van onze school meer engagement”

Tegenpolen

Koen Meirlaen: “Dat Greta Thunberg en de klimaatbetogers het thema hoog op de agenda zetten, is ontzettend knap. Maar daardoor hoor je meer ‘voor’ en ‘tegen’, meer polarisering. Zowel in de maatschappij als op school, zowel bij leraren als bij leerlingen. Dat is zeker niet erg, maar het is belangrijk vanuit de juiste info te vertrekken. Niet uit klassiekers als: de Chinezen leveren amper inspanningen, waarom zouden wij iets doen?”

“Veroordeel klimaatontkenners of -twijfelaars niet, maar zoek naar de oorzaken achter hun weerstand’, vertel ik mijn klimaatbewuste leerlingen. Mensen denken dat ze veel aan levenskwaliteit zullen inboeten of raken verstrikt in de informatiestroom op sociale media. Daar circuleert veel fake news, met misleidende grafieken. Ook vandaag geloven sommige leerlingen dat het gat in de ozonlaag de grootste oorzaak is van de opwarming, of dat enkel wat minder plastic gebruiken onze wereldbol zal redden. Daarom hamer ik in mijn les op de essentie: de uitstoot door de verbranding van fossiele brandstoffen, steenkool, olie, gas, moet zo snel mogelijk naar beneden. Dat kan met een waaier aan oplossingen. En nee, we moeten niet terug naar paard en kar om de klimaatopwarming te tackelen.”

Netflix voor klimaat

Koen Meirlaen: “Als leraar kan ik samen met het schoolteam onze school in gang steken. Maar er zit een ongelooflijk potentieel in leerlingen en leraren van andere scholen. Als we allemaal onze schouders onder het klimaat zetten, krijg je pas echt een sneeuwbaleffect. Daarom probeer ik uit mijn eigen school te breken met lezingen en met mijn website sogetinformed.com

“Klimaatwetenschappers verzamelen immers fantastische kennis, maar maken geen flitsende presentaties. Vaak is het een verzameling pdf’s in taai Engels. Heel wat jongeren haken daarop af. Samen met een communicatiebureau ging ik voor een Netflix-model: elke tegel op de website behandelt een ander thema. Van elektrische auto’s tot bosbranden.”

“In het luik ‘Get involved’ kan iedereen klimaatacties posten. Van de rode ‘Oceans are rising’-streep die je op school uithangt als reminder voor de stijgende zeespiegel tot een groene speelplaats, opvang van regenwater of zonnepanelen op je schooldak. De site is een inspiratiebox. Op die manier ontdekken andere scholen dat een klimaatactie niet aartsmoeilijk is. Klimaat moet een positief verhaal worden, want we worden overspoeld met negatieve berichten over de opwarming.”


Leerlingen verbieden om in een vliegtuig te stappen, daarmee bereik je niks

Koen Meirlaen - leraar aardrijkskunde

Solidariteit

Koen Meirlaen: “Of je vandaag leerlingen kan motiveren rond klimaat? Nu corona alle aandacht claimt en de koude wind door klaslokalen waait? Zeker. Corona is een actueel voorbeeld van niet-lineair verloop. Een beperkt aantal besmettingen veroorzaakt snel een golf als je geen maatregelen neemt. Vroeger illustreerde ik dat met centen: als je een euro elke dag verdubbelt, ben je op het einde van de maand miljardair. Leerlingen stonden elke keer te kijken van deze exponentiële curve.”

“Bovendien staat corona niet los van het klimaat. De mens is diep doorgedrongen tot de natuur, waardoor virussen makkelijker overspringen van dieren op de mens. En globalisering versnelt de verspreiding onder mensen. En misschien wel de belangrijkste parallel: corona en klimaat zijn allebei solidariteitsproblemen. Pas als we wereldwijd in actie schieten, kunnen we de crisis bedwingen. Maar iedereen kan zelf zijn steentje bijdragen, thuis, op school of in je jeugdbeweging. Dat besef wil ik mijn leerlingen meegeven. Dat lukt lang niet altijd. Maar als een oud-leerling me mailt dat hij hogere studies volgt om later mee te strijden tegen de klimaatopwarming, dan warmt mijn hart op.”
 

Het beste van Klasse in je mailbox?

  • Al 58.000 leraren zijn abonnee
  • 1 keer per week en helemaal gratis
  • Verhalen van collega’s, concrete praktijktips, exclusieve wedstrijden ...