Cybersecurity op school: deze 5 excuses gelden niet

1. “Al die maatregelen rond cybersecurity op school zijn overdreven”

Het bewustzijn over digitale veiligheid op Vlaamse en Brusselse scholen is onvoldoende, zo blijkt uit MICTIVO 4. Wie de regelgeving rond informatieveiligheid en privacy in onderwijs wegzet als een administratief ‘moetje’, onderschat de risico’s. Die wetgeving wil net het onderwijspersoneel en de leerlingen beschermen. En dat is nodig, want zeker minderjarigen zijn een kwetsbare groep.

Ouders vertrouwen hun kinderen aan je school toe. Je geeft leerlingen toegang tot digitale middelen, activeert hen in een online context en bewaart hun gevoelige informatie. Dan moet je er ook voor zorgen dat ze daar veilig zijn. Vergelijk het met stompe kleuterscharen, oversteekhulp aan de schoolpoort of veiligheidskasten met een afzuigsysteem in het chemielokaal. Die vanzelfsprekende veiligheidsstandaard geldt net zo goed in de digitale schoolomgeving.

Een datalek of een hacker die je school lamlegt: denk je soms ‘ons overkomt het niet’? Cybercriminelen zijn an sich misschien niet geïnteresseerd in de website van je kleuterschool of de rapporten in je leerlingvolgsysteem. Maar ze zoeken wel opportunistisch naar zwakke plekken in digitale systemen en versleutelen die. Je systeem wordt zo een middel om andere contacten aan te vallen, je gevoelige data een bron van inkomsten via losgeld.

Wanneer dat gebeurt, ben je maar beter maximaal voorbereid. Inzetten op cyberveiligheid beperkt zich trouwens niet tot preventieve maatregelen. Naast een doordacht beleid en een goed beschermde ICT-infrastructuur, heb je ook een plan nodig voor wanneer het misgaat. Hoe ga je dan communiceren en snel heropstarten?

2. “Cybersecurity is veel te complex.” 

Digitale veiligheid valt eenvoudig samen te vatten: bewust omgaan met digitale informatie. Dat hoeft op individueel niveau niet meteen heel technisch of vergaand te zijn. Als je nadenkt over waar en hoe je digitaal deuren opent en sporen nalaat, ben je er al mee bezig. Met andere woorden: net zoals je je klaslokaal afsluit na elke les, vergrendel je ook je laptopscherm. En net zoals je aan een bankautomaat niemand laat meekijken, vul je ook je wachtwoord niet in terwijl je een inlogvenster projecteert in de klas.

Op schoolniveau vul je die alerte reflexen aan met organisatorische en technische maatregelen. Het Groeipad Informatieveiligheid en Privacy van Kenniscentrum Digisprong begeleidt scholen en schoolbesturen om tegemoet te komen aan de regelgeving. In concrete stappen, rekening houdend met de prioriteiten en met een doorlooptijd van ongeveer 3 jaar.

Voer voor de techneuten op school? Laat je niet afschrikken door het vakjargon of de Engelse termen. Het groeipad verheldert de maatregelen voor schoolleiders en beleidsmedewerkers, technisch onderlegde ICT-medewerkers en de brede groep onderwijspersoneel.

3. “Cybersecurity op school is de verantwoordelijkheid van de ICT-coördinator” 

De meeste veiligheidsproblemen – een CLB-verslag gemaild naar de verkeerde contactpersoon, een vergeten schoollaptop op de trein – worden veroorzaakt door mensen, niet door de technologie. Daarom is cyberveiligheid de verantwoordelijkheid van iedereen, net zoals in de brede samenleving. Dat bewustzijn kan in scholen nog groeien.

Beantwoord samen de vraag: “Hoe kunnen we de school veiliger maken voor leerlingen?” Maak duidelijk wat elke medewerker individueel al kan doen in die digitale schoolomgeving en laat de technische maatregelen bij medewerkers met expertise, zoals de ICT-coördinator.

De échte voortrekkersrol rond cybersecurity op school ligt bij de schoolbesturen. Zij dragen de eindverantwoordelijkheid en zijn bevoegd om tijd, geld en personeel vrij te maken. De eerste stappen van het groeipad ondersteunen hen om een daadkrachtig beleid rond informatieveiligheid en gegevensbescherming uit te bouwen.

Maar digitale veiligheid op school versterk je niet met een stapel papier. Cybercriminelen liggen niet wakker van veelbelovende plannen of uitgeschreven procedures. Begin klein en neem realistische stappen die je ook in de praktijk kan implementeren op je school. Buig zo ook stap voor stap de weerstand om.

4. “Als je digiveilig moet werken in de klas kan je niets meer als leraar” 

Je smartphonecamera naar de lucht richten en dankzij een interactieve hemelkaart alle sterrenbeelden en planeten op je scherm zien verschijnen. Handig voor je aardrijkskundeles van maandagochtend. De gebruikersvoorwaarden en privacyverklaring bekijk je later wel. Toch?

Elke leraar duikt al eens enthousiast in een nieuwe digitale tool of kijkt verveeld wanneer tweestapsverificatie nodig is. Maar in een gedigitaliseerde wereld moet je net zo goed alert zijn. De code van je locker in de lerarenkamer, een pas gelanceerde rekenmethode of deliberatieverslagen, daar spring je zorgvuldig mee om. Waarom zou je digitaal dan minder voorzichtig zijn?

Een doordacht kader over informatieveiligheid en privacy wil leraren niet alles verbieden, maar hen helpen verantwoorde keuzes te maken. Vanuit die reflexen kan experimenteerruimte groeien. Probeer nieuwe digitale toepassingen uit op daarvoor bestemde toestellen en sluit ze aan op een apart netwerk. Voorzie testaccounts voor leraren. Of bespreek met je DPO wat wel en niet kan met een online tool. Zo staat veiligheid niet haaks op spontaniteit of vernieuwing.

5. “Een cyberveilige omgeving kunnen we ons als school niet permitteren”

Onderwijs kent vele prioriteiten, maar de middelen zijn niet oneindig. Bepaal via het groeipad wat eerst nodig is en spreid structurele uitgaven over meerdere schooljaren. Zoek naar oplossingen in raamcontracten of bundel de krachten binnen je scholengemeenschap. Reële risico’s vragen altijd investeringen. De kosten voor een trapleuning stel je ook niet uit tot het eens beter uitkomt.

Bovendien: gratis bestaat niet. In elke school worden gratis digitale tools ingezet tijdens de lessen, bij lesvoorbereidingen, in administratie of op een overleg. Je betaalt dan met je gegevens of met onnodige toegang tot toepassingen op je toestel. Investeer daarin selectief: opteer voor betalende accounts in een beperkt aantal tools boven vele gelijkaardige gratis varianten. Centraliseer en coördineer. De winst schuilt in uitgebreidere mogelijkheden, betere beveiliging, support en opleidingsmogelijkheden.

Die professionaliseringskansen liggen niet alleen in ‘veilige’ tools, maar in alle aspecten van informatieveiligheid en privacy. Ook het groeipad kiest ervoor om expertise in je school op te bouwen. Dat vraagt tijd en vorming, maar rendeert in kwaliteit, continuïteit en betrokkenheid. Net wat je nodig hebt om je veilige digitale schoolomgeving te blijven versterken.

Met een begeleidend Groeipad Informatieveiligheid en Privacy Applicatie (GRIPA) ondersteunt Kenniscentrum Digisprong scholen in cybersecurity. Meer informatie? Lees het Actieplan Cybersecurity of contacteer de DPO van je onderwijsverstrekker of lokaal bestuur.