Feedback: wat werkt (niet)?

Waarom komt je feedback niet altijd aan bij je leerlingen? Werkt mondelinge feedback beter dan schriftelijke? En wat is het nut van reflectievragen? Melissa De Bruyker (Arteveldehogeschool) antwoordt op vaak gestelde vragen over feedback.

Waarom komt mijn feedback niet altijd aan?

Melissa De Bruyker, onderzoeker Arteveldehogeschool: “Wanneer je leerlingen feedback geeft, bots je op cognitieve en affectieve drempels: soms kunnen leerlingen niets met je feedback, soms willen ze zich er niet voor openstellen. Je kan die drempels alleen uit de weg ruimen als je er tijdig mee aan de slag gaat.”

“Om te beginnen: de cognitieve drempels. Formuleer je instructie behapbaar en helder. Communiceer vooraf duidelijke kwaliteitscriteria (feed-up) om cognitieve overbelasting te vermijden. Kies gericht waarop je feedback geeft en leg altijd de link met de criteria die je meegaf. Blik ook vooruit (feed forward): wat is de volgende stap om ons doel te bereiken? Geef verder nooit méér feedback dan je leerlingen op dat moment kunnen verwerken. En tot slot: laat ze hun prestatie eerst zelf inschatten voor jij dat doet. Zo maakt jouw feedback meer kans om te landen.”

“Ook op affectieve drempels voor feedback moet je zo vroeg mogelijk ingrijpen. Creëer succeservaringen met haalbare doelen en positieve feedback om het zelfvertrouwen van je leerlingen te versterken. En werk aan een vertrouwensband zodat je op een veilige manier negatieve feedback kan geven. Ga daarom ook in dialoog, geef je leerlingen de kans om hun bedenkingen bij je feedback uit te spreken. Zo vergroot je hun luisterbereidheid.”

“Pas als leerlingen merken dat je hoge verwachtingen koestert en inzien dat je feedback als doel heeft hen te laten groeien, geloven ze dat fouten waardevol zijn in hun leerproces. Tot slot: geef feedback op de taak en op het proces, niet op de persoon. ‘Jij bent een wiskundeknobbel’: ‘Frans ligt je niet’: leerlingen hebben niets aan die feedback omdat ze er ook niets aan kunnen veranderen.”

Hoe komt je feedback wél aan?

Expert Melissa De Bruyker vertelt het in deze explainer.

Schriftelijke of mondelinge feedback: wat werkt beter?

Melissa De Bruyker: “Mondelinge feedback levert gemiddeld 7 maanden leerwinst op, schriftelijke feedback 5 maanden. Staar je echter niet blind op dat verschil en hou vooral de 3 basisvoorwaarden voor effectieve feedback voor ogen. Ten eerste: doelgericht en kwalitatief onderwijs. Ten tweede: feedback op taak, proces én zelfregulatie. Tot slot aandacht voor hoe leerlingen feedback ontvangen en ermee aan de slag gaan.”

“Mondelinge feedback is snel en biedt kansen tot dialoog, waardoor je meteen weet of je feedback landt. Je kan leerlingen vragen om je feedback te noteren en er acties bij te formuleren.”

“Schriftelijke feedback is duurzaam maar tijdrovend. Al kan je snelheid maken met codes gelinkt aan je kwaliteitscriteria. Of leerlingen in een eerste feedbackronde zelf notities laten maken bij eigen of andermans werk.”

“Recent onderzoek beklemtoont het nut van ‘geannoteerde voorbeelden’: authentieke opdrachten en ingevulde toetsen die je van commentaren voorziet. Wanneer je zulke voorbeelden al tijdens je instructie meegeeft én aan je kwaliteitscriteria koppelt, maak je de doelen veel concreter.”

Zijn reflectievragen op de toets of op het examen nuttig?

Melissa De Bruyker: “Feedback kan zich richten op 3 aspecten van een opdracht: de taak zelf, het proces (de strategieën die leerlingen benutten om de taak op te lossen) en zelfregulatie (hoe leerlingen hun werk plannen, opvolgen en evalueren). Een examen is een uitstekende aanleiding om over die 3 aspecten te reflecteren.”

“Het klopt dat niet elke leerling al tijdens het examen de bandbreedte vindt om terug te kijken op het proces en na te denken over zelfregulatie. Een korte vragenlijst op het examen kan een nuttige aanzet zijn. Maar wanneer reflectievragen een verplicht nummer worden, bereik je er weinig mee. De echte waarde schuilt in het gesprek achteraf met je leerlingen over taak, proces en zelfregulatie. En in een groeigerichte houding bij leraren én leerlingen.”

“Toch hoef je niet tot de toets of het examen te wachten om reflectie te stimuleren. Die kansen vind je ook in je les. Een fout antwoord in de klas is een nuttig opstapje om samen denkfouten te onderzoeken. En als je een toetsvraag tijdens je les opnieuw bovenhaalt, kunnen je leerlingen nieuwe inzichten over hun aanpak meteen toepassen. En kan je ze daar ook bewust van maken door erover in gesprek te gaan: ‘Wat doe je nu anders? Waarom? En welk effect heeft dat?’”

Meer weten over effectieve feedback? Raadpleeg de Leidraad Feedback die het leren verbetert in opdracht van Leerpunt.

Onderzoekers Melissa De Bruyker en Eva Vandemeulebroucke (Arteveldehogeschool) hertaalden de Leidraad Feedback.

Seppe Goossens