Hoe thuiszitter Gitte weer de weg naar school vond

Sylvie Bryon rondt weldra haar zesde jaar als leerlingenbegeleider af op Atheneum Wispelberg in Gent. Sinds dit jaar is ze gestopt met een vaste agenda bij te houden. In de gang, onderweg naar haar bureau, dienen de to do’s zich vanzelf aan.

Een opvoeder spreekt haar aan over een leerling die opnieuw afwezig is. “Ik bel meteen met mama.” Een leraar onderschepte een toxisch briefje in de klas en polst naar een gepaste reactie. “Naar de directeur ermee. De dynamiek in die klas moet dringend gekeerd.” 

Ze draagt een kleurrijke trui met bijpassende gele oorknopjes. Haar drinkbus is geel net als het hoesje van haar smartphone die om de haverklap aan het trillen gaat. Als ze eindelijk achter haar bureau zit, lachen gele smiley-stickers haar toe vanop de telefoon, de perforator en haar laptop. Een ideetje van haar collega Valerie met wie ze het lokaal deelt én de zorg voor de leerlingen van de eerste graad. 

Haar eerste echte afspraak van de dag is met een mama van wie de zoon volgend jaar de overstap maakt naar het eerste middelbaar. Hij kampt met dysfasie (moeite om de juiste woorden te vinden en taal te begrijpen). Ze wil weten of hij in De Wispelberg de nodige ondersteuning zal krijgen. Nog voor ze zijn mama gesproken heeft, weet ze het antwoord al: “Dat kind heeft daar recht op dus we gaan er alles aan doen.”

© Eva Vlonk

Next level

Met die ingesteldheid wachtte ze ook thuiszitter Gitte en haar mama Annelies op, de laatste week van augustus 2023. “Gitte kwam binnen met lang sluik haar voor de ogen, kap over het hoofd. Er was geen oogcontact”, herinnert Sylvie zich. “Haar hele houding schreeuwde: ik wil hier niet zijn. Zelf zei ze niets. Het enige wat ze kon opbrengen was haar schouders even ophalen. Uit angst had ze een muur opgetrokken waar niemand doorheen kon.”

“We zien geregeld leerlingen voor wie school bij momenten een drempel vormt maar ik begreep meteen: dit is next level. Toch heb ik geen moment gedacht: dit doen we niet. Voor mij is het dan meteen schakelen naar: hoe doen we dit lukken?”

“Ik verzamel alle beschikbare informatie over Gitte om de zorgnoden zo volledig mogelijk in kaart te brengen. Ik neem contact op met de vorige school, met De Kaap (het dagbehandelingscentrum voor tieners met een psychiatrische problematiek en schoolweigering, waar Gitte was opgenomen) en met het CLB.”

“Op een speciale zorgklassenraad deel ik Gittes zorgnoden met leraren en spreken we af om een vrijstelling te geven voor Engels en natuurwetenschappen. Die vakken had ze in de ziekenhuisschool op De Kaap met succes afgelegd. In de loop van het schooljaar zouden we verder opvolgen en bijsturen.”

Paniekaanval

Thuiszitter Gitte had op dat moment bijna een volledig schooljaar gemist. Bij de overstap naar het eerste middelbaar liep het onverwacht mis. Ze herinnert zich nog de eerste schooldag, een vrijdag: “We verzamelden met het hele eerste jaar in de gigantische sporthal. Ik vond het spannend, maar ik keek ook erg uit naar een nieuwe school en nieuwe vrienden.”

“Tot woensdag was er geen vuiltje aan de lucht. Toen was er de begrafenis van mijn oma die de week ervoor was overleden. Dat kwam heel hard binnen. Het was alsof het dan pas tot me doordrong dat ze er nooit meer zou zijn.”

“Donderdagnamiddag probeerde ik weer aan te sluiten bij de lessen maar al na 20 minuten werd ik overspoeld door hevige buikpijn en een oncontroleerbare huilbui. Nu weet ik dat het een paniekaanval was maar op dat moment had ik geen idee wat mij overkwam.”

In de weken daarna begeleidden Gittes ouders haar nog verschillende keren tot aan de klasdeur in de hoop haar weer in de les te krijgen, maar tevergeefs: “Telkens als ik de school binnenwandelde, overviel me datzelfde gevoel. Ik kon er niets aan doen.”

© Eva Vlonk

Alles op zijn kop

Thuis lag Gitte in de zetel. Ze was doodop en de buikpijn bleef. “We kenden Gitte als een pittige dochter die initiatief neemt. Niet als dat vodje in de zetel”, vertelt Annelies, Gittes mama. “We gingen op zoek naar medische oorzaken maar die volgden niet. Na een gastroscopie kregen we van de dokters te horen dat de pijn psychosomatisch was.”

“Mijn eerste reactie was paniek: mijn kind ziet af en niemand kan haar helpen. Ik ben projectmanager, ik wil de dingen aanpakken. Voor een maagzweer bestaan er pillen maar hoe lossen we dit op?” 

“In de pijnkliniek leerden ze ons hoe het zenuwstelsel, na langdurige pijn, bepaalde bewegingen of situaties als gevaarlijk gaat beschouwen en chronische buikpijn kan ontstaan. Dat heeft ons geholpen om het te begrijpen en gaandeweg – met de hulp van de kinesist, de kinderarts, de psycholoog en op De Kaap – om er beter mee om te gaan.”

Terugkijkend op de periode vóór de schooluitval herkent Annelies verschillende signalen. “Het laatste jaar op de basisschool eindigde met een breuk in de klasgroep die Gitte veel pijn heeft gedaan. Na een uitje naar de Gentse Feesten kreeg ze plots hevige buikpijn. Op scoutskamp de week daarna belandde Gitte op spoed met dezelfde klachten. Maar plots helemaal niet meer op school geraken, kwam binnen als een donderslag bij heldere hemel die het hele gezin op zijn kop zette.”

“Van de ene dag op de andere zit je elke dag thuis met een depressieve tienerdochter. Gittes jongere zus begreep niet dat zij naar school moest terwijl haar grote zus elke dag in de zetel mocht hangen. Ik kwam niet meer aan werken toe. Op zoek naar oplossingen sleurden we haar mee van specialist naar specialist. De kinesist zei op een bepaald moment: ‘Begin met een eindje te wandelen in de tuin: 10 stappen en terug.’ Zo diep zat ze.”

Onbegrip 

Als Gitte zich op 2 september 2024 een tweede keer aan het eerste middelbaar waagt, is het enthousiasme van het jaar ervoor helemaal verdampt. Ze had er op dat moment een traject van 9 maanden in dagopvang op De Kaap op zitten. Na een moeilijke start – “8 weken lang heb ik geen woord gezegd” – vond ze er rust en beetje bij beetje ook vertrouwen in zichzelf en de mensen rondom haar. Gitte waagde zich voorzichtig weer aan sociale activiteiten, ze maakte vriendinnen en stelde zich langzaam weer open. 

“Ik begreep nog steeds niet wat me was overkomen maar ik was tenminste op een plek waar mensen me serieus namen”, vertelt Gitte. Maar ze was doodsbang om haar broze, langzaam herwonnen evenwicht weer kwijt te spelen. Bij De Kaap drongen ze immers aan op een volledige terugkeer naar een nieuwe school, maar voor Gitte voelde het trauma van de vorige nog te vers. 

“Het totale onbegrip viel me het zwaarst”, herinnert Gitte zich. “De graaddirecteur zei me vlakaf: ‘Ofwel ben je ziek en blijf je thuis, ofwel ben je genezen en kom je naar school.’ Terwijl ik niets liever wilde dan naar school gaan. Op zoek naar manieren om vanop afstand bij te blijven, was de reactie: ‘Het is niet omdat je een beetje buikpijn hebt dat we Bednet kunnen opstarten.’ Het was alsof niemand me daar serieus nam.”

Annelies: “Dat gevoel hadden we ook als ouders. Als we na veel moeite toch met Gitte op school geraakten, was er niemand om haar over de drempel te helpen. De zorgleraar gaf ook geschiedenis en was zelden beschikbaar. ‘Sorry, we zijn geen zorgschool’, klonk het dan bij de directie. Het is pas in gesprek met De Kaap en in De Wispelberg dat we leerden wat je als school kan beteken.”

© Eva Vlonk

Drempel

Op de ochtend van de eerste schooldag staat Sylvie klaar om Gitte wel over de drempel te helpen. Maar even na 8.30 uur ontvangt ze een berichtje van Annelies: “We staan op 100 meter van de school maar ik krijg Gitte niet uit de auto.” Ze is meteen naar hen toe gegaan en heeft voorgesteld om samen met Gitte tot aan de schoolpoort te wandelen. “De eerste weken was dat het hoogst haalbare.” 

Ook toen thuiszitter Gitte niet in de klas geraakte, zonk de moed Sylvie niet in de schoenen. “In september hebben we die luxe niet”, lacht Sylvie. “We blijven zoeken naar wat er nodig is om het tij te keren. Dat vergt teamwerk. Ik verzamel ideeën en doe voorstellen maar ik toets voortdurend af bij de ouders en de leraren. Als zij niet mee zijn, sta ik nergens.”

“Gitte kreeg een lessenrooster op maat, inclusief een NAFT-traject op een zorgboerderij. Ik begrijp dat leraren op de rem staan bij dispensaties maar daar gaan grondige gesprekken aan vooraf waarin ik argumenteer waarom dat voor Gitte nodig is. We hebben TOAH-leraar Annemie ingeschakeld die met engelengeduld Gitte thuis bijspijkerde. Ook haar inbreng stemden we af met het team.”

“Heel intens en ver buiten mijn comfortzone maar voor ons was het erop of eronder”, vertelt Annelies. “Als Gitte opnieuw afhaakte, zaten we weer bij af en dat wilden we koste wat het kost vermijden. Het was de bedoeling om dat gaandeweg af te bouwen maar aan het einde van het schooljaar kon Gitte nog steeds maar 3 uur per dag les volgen waarvan 1 met ons erbij. Zoiets hou je alleen vol met de steun van en het begrip van Sylvie en het lerarenteam. Dat was het grote verschil met Gittes vorige school.”

“Nadat de ouders hun verhaal deden bij enkele leraren, merkte ik dat het begrip verder groeide. Uiteindelijk zijn zij zelf het verst gegaan door het eerste lesuur telkens met hun dochter mee te volgen in de klas. Dat was wennen voor hen én voor de leraren maar het heeft Gitte wel over die drempel geholpen.”

Inclusief onderwijs

Aan de grote ronde tafel in het midden van haar lokaal legt Sylvie uit hoe cruciaal het recht op leren is voor haar. “De inspanningen die we voor Gitte gedaan hebben, kunnen we uiteraard niet voor alle leerlingen doen maar we vragen ons wel bij elke leerling af wat die nodig heeft om hier tot leren te komen. Het is aan ons om dat mogelijk te maken. Ook als het wat moeilijker gaat. Dat is inclusief onderwijs in de praktijk.”

Als de bel van 10.10 uur de voormiddagspeeltijd inluidt, wandelen 2 jongens Sylvies bureau binnen, ze nemen een strip en gaan in een hoekje zitten om te lezen. Een meisje met de blik op oneindig zet zich bij aan tafel en staart voor zich uit. Sylvie en Valerie vragen hoe het met haar gaat. Of ze nood heeft aan een wandelingetje. Dat aanbod slaat ze binnensmonds af. Even later gaat ze helemaal op in het tekenen van een detail van een oog.

“Leerlingen voor wie de speeltijd te druk is, kunnen die hier in alle rust doorbrengen. Ze zijn hier thuis. Voor sommigen maakt dat het verschil tussen het einde van de dag halen of niet”, legt Sylvie uit. 

“Gitte heeft hier ook veel tijd doorgebracht. Als les volgen niet lukte, achteraf om even uit te blazen of om een examen af te leggen. Soms nam ze haar hondje mee dat hier dan op haar zat te wachten. Alleen zonder ouders op school geraken is haar nooit gelukt maar haar A‑attest heeft ze wel gehaald. Er zijn weinig leerlingen die dat in haar situatie zouden klaarspelen.”

© Eva Vlonk

Buitenbeentje

Sylvie: “Gitte was een succesverhaal maar iedereen begreep ook dat ze op deze manier de doorstroomfinaliteit niet kan afwerken. Ze heeft nood aan kleine klasjes, veiligheid, een duidelijke structuur. Rond Pasen hebben we de ouders aangeraden om te kijken in buitengewone scholen waar die aanpak verankerd is. Eerst alleen, dan met Gitte.”

“Buitengewoon onderwijs was een logische keuze. Zeker na de diagnose autismespectrumstoornis (ASS) die Gitte in de loop van het schooljaar had gekregen”, vertelt Annelies. “De eerste schooldagen waren opnieuw spannend. Krijgen we haar wel de bus op die haar nu dagelijks ophaalt? Maar dat ging verbazend vlot.”

Ook de drempel van De Wispelberg vormt geen hindernis meer. Het is vrijdag meteen na school. Voor de foto’s bij het artikel is Gitte voor het eerst in bijna 1 jaar terug in haar oude school. Sylvie ontvangt haar warm als vanouds en staat versteld van de openheid die ze terugkrijgt. “De muur van angst is weg. Gitte kan weer tonen wie ze is en wat ze wil.”

Gevraagd naar haar nieuwe school, loopt Gitte nog steeds niet over van enthousiasme. Er zijn nog altijd dagen waarop schoolgaan moeilijk gaat. “Maar ik voel me nu minder het buitenbeentje. Ik kan er mezelf zijn en voel mijn grenzen ook beter aan.” Vanavond wil ze die verleggen. Ze gaat uit met vriendinnen. Sylvie kan het amper geloven: “Wat een metamorfose.” Voor haar lonkt de zetel met als enige to do nog even nagenieten van het weerzien met Gitte.