Crisis op school? Denk vooruit met je noodplan

Wat is een crisis op school? 

Een crisis kan vele vormen aannemen. Het is een onverwachte gebeurtenis die zo’n impact heeft op leerlingen, leraren, directie … dat ze tijdelijk niet in staat zijn om op een normale manier te functioneren in de klas of op school. 

Zo’n crisis kan op school plaatsvinden, zoals bij een brand, steekpartij of voedselvergiftiging. Buiten het schoolterrein kunnen leerlingen of personeelsleden ook bij een crisis betrokken geraken. Denk daarbij aan een ongeval tijdens een uitstap of het overlijden van een leerling of personeelslid tijdens het weekend. Een crisissituatie buiten je school, bijvoorbeeld een gasexplosie of overval in de straat, kan ook een dreiging inhouden. 

Naast de plaats, hangt de ernst van de crisis af van meerdere factoren. De herkenbaarheid kan bepalend zijn. Maakte je zo’n crisis al eens mee of is het een nieuw incident? Hou rekening met de schade. Zijn er doden of gewonden te betreuren? Hoe zwaar is je infrastructuur of materiaal beschadigd? 

Probeer de betrokkenheid juist in te schatten. Is een bevriende leerling plots overleden of een leerling uit een ander leerjaar? Bewaak ook de draagkracht van de slachtoffers en je school. 

Soms is de crisis van korte duur en heeft die amper gevolgen voor de schoolactiviteiten. Soms is het schokeffect zo groot dat de reguliere werking van de school in haar geheel grondig verstoord wordt. Scholen staan dan voor de moeilijke taak om goed te communiceren en het ‘normale’ schoolleven weer op gang te trekken. Daarnaast moeten ze ook ruimte maken voor het verwerkings- of rouwproces. 

Noodplan op school klaar? 

In crisissituaties biedt een actueel noodplan houvast. Een noodplan maak je op maat van je school, samen met je preventieadviseur, je team, je CLB, deskundigen, de noodplancoördinator van je gemeente, brandweer, politie … 

De wet op Welzijn verplicht elke school zo’n noodplan te hebben. Het model Canvas Intern Noodplan voor scholen en internaten van het Vlaams Ministerie van Onderwijs & Vorming helpt je op weg. Dat is een verzameling van aandachtsfiches waarmee je als school een concreet noodplan opstelt. 

Zorg dat je plan eenvoudig is, dat iedereen het kent én weet te vinden, zowel online als offline. Oefen de procedures regelmatig, evalueer en werk het plan bij. Zo val je in noodsituaties altijd terug op een up-to-date aanpak. Je noodplan is dus nooit af. 

7 delen van een noodplan 

1. Infofiche van de school 

Bundel contactgegevens en breng de activiteiten en bezetting op je school in kaart. Wie is waar aanwezig?  Optimaliseer dus je registratiebeleid: wie is op school, wie is op schoolreis, wie is naar het zwembad, wie is ziek? 

Neem ook de schooltijden op, maar beperk je niet tot de lessen. Vermeld de voor- en naschoolse opvang of lokalen die na schooltijd door derden worden gebruikt. 

2. Kaarten 

Voeg kaartmateriaal toe. Een inplantingsplan in je buurt, plattegrond van het schoolterrein, plan van de gebouwen per verdieping: werk hiervoor samen met de brandweer en de politie. 

Voorzie ook een lokaal dat je in een mum van tijd kan omvormen tot crisisruimte, binnen of buiten de school. 

3. Voorbereiding op noodsituaties 

Het noodplan opstarten, het crisisteam samenroepen, leerlingen en leraren informeren: wie is aan zet in een crisissituatie? En wat moet er gebeuren? 

Het crisisteam neemt het voortouw. Dit team verzamelt informatie, houdt contact met de hulpdiensten en overheid, geeft leiding en stuurt bij, coördineert de samenwerking met interne en externe diensten (brandweer, politie …). 

Zorg dat je crisisteam ook buiten de schooluren en tijdens vakanties bereikbaar is, zodat bijvoorbeeld ouders een geval van hersenvliesontsteking kunnen melden. 

4. Actiekaarten per mogelijke crisis 

Breng risico’s in kaart. Onderweg naar school, in je sport- of technische richtingen, met een chemische fabriek in de buurt van je school … Op elke actiekaart staan richtlijnen: wie doet wat, volgens welke regels. 

5. Contactgegevens 

Verzamel de naam, functie en telefoonnummer van de mensen van het crisisteam, de interventieploeg, hulpverleners, hulpdiensten, brandweer, politie, CLB. Stel naamlijsten van alle personeelsleden en leerlingen op. Bewaar de gegevens en foto’s van al je leerlingen (per klas) ook offline, op papier of USB-stick. 

Voorzie een apart telefoonnummer voor de pers. Zo hou je de andere telefoonlijnen van de school vrij als er iets ernstigs gebeurt. Zet dat nummer op je website en in het persbericht. Laat collega’s de noodnummers en het telefoonnummer van de school in hun gsm opslaan. 

6. Nazorg 

Na de crisis moet je niet alleen aandacht besteden aan het welzijn van collega’s en leerlingen, je moet ook eventuele schade laten opmeten, een dossier opstellen voor de verzekering, verantwoording afleggen … Hou daarvoor contactgegevens en documenten zoals de verzekeringspolis bij. 

Reken je op je schoolteam om collega’s of leerlingen te helpen na een schokkende gebeurtenis of plots overlijden? Zorg ervoor dat zij voorbereid zijn. Organiseer regelmatig vormingsmomenten, zodat je leraren kunnen leren hoe ze gepast reageren en ondersteunen bij crisissituaties. 

7. Bijlagen 

Vul je noodplan aan met vuistregels voor een slechtnieuwsgesprek, modelbrieven voor verschillende soorten crisissen, een checklist voor busreizen, een modelpersbericht …