Ouderneutraal huiswerk voor elk gezin haalbaar

Toen kleuterschool De Toverboom in Antwerpen uitbreidde met een lagere school in 2021 merkte het kleine, opstartende team snel dat elke collega andere ideeën had over huiswerk. Leraar Luna Lammar van het eerste leerjaar was erbij. “We gooiden de discussies op tafel en zochten samen met de directeur en zorgcoördinator naar een manier om alle neuzen in dezelfde richting te krijgen.”

Directeur An Nevelsteen: “De Schoolbrug, een organisatie die scholen begeleidt in hun samenwerking met ouders, stippelde mee ons traject uit naar een gedragen visie op huiswerkbeleid. We kwamen uit op een mix van klassiek en ouderneutraal huiswerk zodat elk kind – ook met anderstalige ouders – huiswerk zelfstandig kan maken en succeservaringen opdoet.”

Klassiek en ouderneutraal huiswerk

Luna: “Een huiswerkbeleid geeft houvast. Anders is het niet duidelijk welk soort en hoeveel huiswerk je aan je leerlingen meegeeft. De taken die in de boekentassen belandden, waren heel klassiek: rekenblaadjes en een splitsdoos om te leren splitsen, een leesmap om letters en woordjes in te oefenen.”

Belangrijk voor het automatiseren van de leerstof, maar De Toverboom botste in de praktijk op een grens. “Wanneer leerlingen thuiskwamen met hun leesmap, voelden anderstalige ouders zich onzeker om te helpen in het Nederlands. En ouders grepen ook terug naar hun eigen onderwijs en spraken bijvoorbeeld de letters uit als ‘eS’ of ‘eF’ terwijl het leesonderwijs vandaag ‘S’ en ‘F’ aanleert.”

An: “Onze leraren vinden huiswerk een essentieel onderdeel van het leerproces. Maar ook ouders willen dat hun kinderen thuis oefenen op lezen en rekenen. Dat geven ze aan in een enquête en tijdens oudercontacten.”

“Alleen: als huiswerk zoveel bijdrage vraagt van ouders, creëer je eigenlijk ongelijke kansen. Daarom kiezen we vandaag voor een mix van taken: we gooien klassiek huiswerk niet overboord – dat blijft de basis. Maar we combineren het met werkvormen die het accent ook op andere doelen van huiswerk leggen: een actieve werkhouding aannemen, succeservaring geven, de brug naar huis maken, de leefwereld van het kind in de klas brengen of voorbereiden op leerstof die komt.”

© Katrijn Van Giel

Grej of the day

De Schoolbrug biedt op basis van literatuurstudie over huiswerk heel wat alternatieve werkvormen om aan de verschillende doelstellingen van huiswerk te werken.

Luna: “We kozen voor ‘Grej of the day’ en de sokkenmuur. ‘Grej of the day’ is een methode om leerlingen nieuwsgierig en enthousiast te maken over kennis door hen eerst te prikkelen met een mysterieuze vraag. Elke vrijdag geven we de kinderen een raadsel mee. ‘Welke sport doe je op 2 latten?’ ‘Hiermee kan je onder water varen’. Samen met hun ouders zoeken ze al pratend aan de keukentafel naar het antwoord. De week daarna volgt een mini-les over het onderwerp.”

“Het grootste effect is niet zozeer cognitief, maar de opdracht motiveert leerlingen, geeft ze een succeservaring en stimuleert gesprekken over school aan de keukentafel.”

Sokkenmuur

Luna: “Bij de werkvorm ‘sokkenmuur’ hang je een wasdraad met een sok voor elk kind in de klas. Al kan het natuurlijk ook met een zelfgeknutseld doosje. Telkens wanneer een kind iets nieuws heeft geleerd, mag dat op een briefje in de sok of de doos. ‘Ik kan al aftrekken tot 20, dubbele medeklinkers lezen of een ruzie uitpraten.’ Stuk voor stuk succeservaringen die in de verf zetten wat een kind wél al kan in plaats van te kijken naar wat minder goed loopt.”

“De kinderen willen er heel veel briefjes in steken, maar het aantal is niet belangrijk: 1 moeilijke uitdaging is evenveel waard als 7 kleine succesjes. De briefjes kan je delen met de klas, overlopen op een oudercontact of mee naar huis geven. Zo zien ouders heel laagdrempelig wat er gebeurt in de klas en wat hun kind allemaal al kan.”

An: “Leerlingen staan stil bij hun eigen leerproces en je werkt aan een positieve leercultuur: leren vraagt moeite, maar is ook leuk. Door als leraar zelf ook mee te doen, toon je bovendien dat je nooit stopt met leren.”

© Katrijn Van Giel

Huiswerkbeleid

An: “Elke huistaak mikt op een duidelijk doel. Met de sokkenmuur stimuleren we een actieve leerhouding, met de ‘Grej of the day’ motiveren we leerlingen voor kennis en de volgende les. Het klassieke huiswerk zoals de rekenblaadjes, leesmappen en splitsdoos focust zich op automatiseren en inoefenen van de leerstof.”

Luna: “Omdat elk kind anders is, zorgen we voor gedifferentieerd huiswerk. Bij wiskunde passen we de moeilijkheidsgraad aan. Voor lezen nog niet, maar we maken filmpjes via QR-codes. Zo kunnen ouders ondanks de taalbarrière toch helpen. Daarnaast hechten we belang aan ouderneutraal huiswerk. Opdrachten zoals ‘Grej of the day’ of trotsdoosjes zijn voor elk gezin haalbaar. Je hebt er thuis geen voorkennis, potloden of een bepaald taalniveau voor nodig om te kunnen helpen.”

“We legden geen limiet in minuten per dag vast. De focus ligt op het trainen van een vaardigheid. De ene leerling heeft daar 5 minuten voor nodig, de andere misschien een half uur. De frequentie staat wel vast. We geven enkel huiswerk mee op maandag, dinsdag en donderdag. Op woensdag en in het weekend niet. Tenzij een leerling leerstof moet inhalen na ziekte.”

An: “Momenteel staat onze aanpak op de rails tot het vierde leerjaar. Tijd om de leerlijn uit te breiden naar onze nieuwe derde graad die eraan komt. Daar zitten we nog met een dubbel gevoel. Extra oefentijd – meer huiswerk dus – lijkt een goede voorbereiding op het secundair onderwijs. Maar we willen leerlingen ook niet schoolmoe maken. Dat evenwicht vinden, is belangrijk.”

Luna: “Daarom ben ik terughoudend om werkbundels mee te geven in de vakantie, ook al vragen ouders ernaar. Ik doe het beperkt, speels en zonder zware controle achteraf. En ik benadruk dat vakantie ook dient om uit te rusten, buiten te spelen of eens samen naar de bibliotheek gaan. Dat is stiekem zelfs zinvol huiswerk.”

Communicatie ouders

Luna: “Om ouders mee te nemen in dit huiswerkbeleid zetten we in op communicatie. Tijdens infomomenten bij de start van het schooljaar en oudercontacten leggen we onze visie en verwachtingen rond huiswerk uit. Ik toon hoe de splitsdoos werkt of hoe je inlogt op het digitale platform Bingel. En ik vertel dat huiswerk geen urenlange strijd mag zijn. Als een kind gefrustreerd raakt, laat het huiswerk dan even rusten om te voorkomen dat het een afkeer van lezen krijgt.”

“Een extra troef: het dagelijkse contact aan de klasdeur. Dit laagdrempelig moment is ideaal voor een snelle vraag over een moeilijke taak. Onze aanpak loont: de betrokkenheid van onze ouders is groot.”

© Katrijn Van Giel

Team mee op de kar

An: “We waren ambitieus, wilden snel een huiswerkbeleid. Maar door wat verloop in ons beginnende team verliep het proces trager dan vooropgesteld. Vorig schooljaar konden we van start met een duidelijke en gedragen visie waarbij gelijke kansen centraal staan. Dit schooljaar experimenteren we volop met de combinatie van traditioneel en alternatief huiswerk. We zoeken nog een manier om de effecten op te volgen.”

“Een werkgroep – onze zorgcoördinator, Luna als leraar en ik als directeur – tekende het huiswerkbeleid uit. We koppelen regelmatig terug op personeelsvergaderingen. Zo houden we de afspraken warm en verwateren ze niet in de waan van de dag. Dat hoeft niet lang te duren, we checken even kort in: wat lukt goed, waar loop je tegenaan?”

Luna: “Daarnaast proberen we de praktische drempel voor leraren zo laag mogelijk te houden. Voor ‘Grej of the day’ maken we gebruik van een boek met kant-en-klare opdrachten die je kan aanvullen met eigen raadsels. En we hoeven niet per se elk jaar extra werkvormen toe te voegen. Genoeg is genoeg.”

“Nieuwe collega’s krijgen de visie rond huiswerk mee in de aanvangsbegeleiding. Hoewel de opstart van een schooljaar vaak hectisch is en er tijd te kort is om alles over te brengen, zorgt de structurele inbedding ervoor dat ook nieuwe leraren hun weg vinden in onze schoolvisie. Voor die starters liggen de prioriteiten in de eerste maanden bij lesgeven en klasmanagement. Extra werkvormen zoals de trotsdoosjes krijgen dan tijdelijk minder prioriteit.”

De Schoolbrug publiceerde een inspiratiegids voor schoolteams, ouders en begeleiders.