Zinvol huiswerk in het secundair

Het Gymnasion op Linkeroever in Antwerpen, een secundaire school met een divers publiek, zoekt hoe ze leerlingen en ouders kunnen motiveren voor zinvol huiswerk. “Huiswerk creëert fundamentele ongelijkheid”, antwoordt directeur Suzzy Van Laer gedecideerd op de vraag waarom zij hun huiswerkbeleid 5 jaar geleden omgooiden.

“Een deel van onze leerlingen heeft thuis te weinig ondersteuning of te veel chaos om zich te focussen op huiswerk. Leerlingen hebben niet altijd een rustige plek, moeten koken voor broertjes en zusjes, of ouders zijn er door een extra avondjob niet om huiswerk te stimuleren of te controleren.”

“En een deel van onze ouders schiet dan weer door naar de andere kant, door zelf een boekbespreking, samenvatting of presentatie voor hun kind te maken. Dat ontneemt leerlingen evengoed kansen.” 

“De komst van artificiële intelligentie stimuleert ons ook om zinvol huiswerk om te denken in het secundair. En bovendien voelen leraren en jongeren zich overbelast: 32 uur les, vervoer en huiswerk, samen goed voor een schoolweek van 40 uur. Terwijl hobby’s ook belangrijk zijn voor persoonlijke ontwikkeling, om doorzettingsvermogen en discipline te kweken. Want wees gerust: op school komen ze te laat, maar op de voetbaltraining nooit.”

© Katrijn Van Giel

Zinvol huiswerk

Toen Suzzy huiswerk anders wilde aanpakken, botste ze initieel op weerstand in haar team. “Dat is normaal, want we zijn in Vlaanderen gewoon om veel huiswerk te geven en denken er niet altijd over na welk huiswerk zinvol is in het secundair. Ook bij ons leeft de idee dat een goede leraar punten verzamelt met veel toetsen en huiswerk. Een vol puntenboek staat gelijk aan goed bezig zijn.” 

“Leraren worstelen ook met tijd om de vakinhoud grondig te behandelen, naast ICT- en sociale vaardigheden, duurzaamheid, burgerschap of ondernemerszin. Dan is de verleiding groot om je lestijd te verlengen met huiswerk. En dan wordt de kloof dieper tussen wie thuis hulp krijgt en wie in zijn eentje de klus klaart. Terwijl we iedereen de kans willen geven om goed te scoren op huiswerk.” 

“De doelstelling van huiswerk is niet nieuwe leerstof aanreiken. Thuis verder oefenen, actief verwerken en herhalen wat je in de klas zag, dat wel uiteraard. Huiswerk is een krachtig wapen in de strijd tegen de vergeetcurve.”

“We stimuleren collega’s om te reflecteren: is het huiswerk zinvol voor je vak, vergroot het de kloof tussen leerlingen niet, draagt het bij aan de leerdoelen? Voorbeelden van zinvol huiswerk in het secundair: notities structuren met de Cornell-methode, via een samenvatting, mindmap of begrippenlijsten. Een les voorbereiden door een lange tekst op voorhand te lezen of een video als preteaching te bekijken. Een boek lezen, oefeningen afwerken die in de klas gestart zijn. En heel populair: een spiekbrief maken voor een toets op een post-it.”

Huiswerkklas

Het Gymnasion heeft al 8 jaar een huiswerkklas. “Elke dinsdag zijn onze leerlingen en leraren het zevende en achtste uur lesvrij. Tijdens die 2 uren kunnen leerlingen op school terecht voor de huiswerkklas, een inhaaltoets, een reflectiewandeling of een strafstudie. Ze moeten beschikbaar zijn en mogen op dat moment geen hobby’s of medische afspraken plannen. Hetzelfde voor de leraren: zij begeleiden die initiatieven, vergaderen of volgen inspiratiesessies.” 

“Wie 3 keer niet in orde is met huiswerk, kan door de klassenraad doorverwezen worden naar de huiswerkklas. Dat zijn vaak leerlingen die de extra oefening nodig hebben, maar hun huiswerk niet maken of deadlines missen omdat hun executieve functies nog onvoldoende ontwikkeld zijn. Onder dat mom nodigen we ook leerlingen uit van wie we weten dat ze thuis niet de ideale omstandigheden en ondersteuning hebben. En sommige leerlingen of ouders schrijven zich spontaan in.”

“Zo vullen we elke dinsdag 3 lokalen met ongeveer 25 van onze 623 leerlingen. Ze werken in de huiswerkklas onder begeleiding aan hun huiswerktaken. Leraren zorgen voor rust, maar leerstrategieën aanleren behoort niet tot hun taak. Dat gebeurt in het mentoruur.” 

© Katrijn Van Giel

Geen straf

Vanessa Verhelst, leraar geschiedenis, is een van de vaste leraren die al van bij de start de huiswerkklas begeleidt. “Ik ben nogal streng en krijg de leerlingen gemakkelijk stil. Dat is mijn belangrijkste rol hier: zorgen dat ze in alle rust huiswerk kunnen maken. Dat is het vaste huiswerk of extra remediëring voor een bepaald vak. Ze moeten de 2 lesuren uitzitten. Als ze klaar zijn met al hun taken, lezen ze een boek. Mijn rol beperkt zich tot een opdracht of een woord verduidelijken. Of uitzonderlijk zal ik een leerling even overhoren.”

“De huiswerkklas is niet bedoeld als straf. De leerlingen met een strafstudie zitten daarom bewust in een ander lokaal. Uiteraard ervaren sommige leerlingen een doorverwijzing naar de huiswerkklas voor een rapportperiode door de klassenraad als een straf. Maar er zijn ook leerlingen die spontaan komen om zich te kunnen concentreren, of als hun lief een strafstudie heeft, of ze toch moeten wachten tot ze opgepikt worden aan de schoolpoort.”

“Een sluitend systeem is het nog niet. We zouden het liefst meer leerlingen in onze huiswerkklas hebben. Een vierde van de leerlingen komt niet en sommige ouders reageren zelfs niet op onze mails daarover. En voor de administratie zijn we ook nog zoekende.”

“Na 6 weken merken we bij meer dan de helft van de leerlingen rendement”, stipt Suzzy aan. “Ze zijn beter voorbereid, halen betere resultaten, krijgen minder negatieve feedback en meer positieve commentaar waardoor ze in een opwaartse spiraal komen. Op elke klassenraad bekijken we welke leerling in de huiswerkklas moet blijven en wie we er met een gerust hart uit kan.” 

Huiswerk zonder punten 

Suzzy: “Onze visie verandert gaandeweg en is verre van perfect. Nog niet alle collega’s zijn 100% mee, maar het verhaal is ook groot. Je start met huiswerk en belandt bij formatief handelen, evalueren, effectieve didactiek, feedback en ouders. We volgen een traject en doken in onderzoek van John Hattie, Tim Surma, Pedro De Bruyckere en Paul Kirschner.” 

“Zo staat huiswerk bij ons niet altijd op punten, want het is eerder een vorm van leerbegeleiding dan een evaluatie. Het valt onder formatief handelen: beheers je de leerstof of is er nog een ingreep nodig voor de evaluatie, de toets? Wie zijn huiswerk keer op keer niet afgeeft, zelfs na herhaaldelijke ondersteuning vanuit de school, krijgt wel een nul. Dat is een quotering op zelfregulerende vaardigheden en telt niet zwaar mee voor het jaartotaal.” 

“We stimuleren sterk om de gemiste huiswerktaken alsnog in de huiswerkklas te maken. Want  huiswerk is een noodzakelijke stap om leerstof in te oefenen. Dus dat moét gebeuren. Met enkel die snelle nul geef je de regie uit handen en breek je het verhaal voortijdig af. Wat is je volgende stap als leraar dan nog in het leerproces? ” 

© Katrijn Van Giel

Geen losse flodder

Suzzy: “We steken ook een leerlijn in ons huiswerk. In de eerste graad is het doel van huiswerk verder inoefenen en automatiseren van leerstof en alle leerlingen een succeservaring geven. In de tweede graad is het huiswerk meer gericht op kennis verwerken, maar afgebakend en leraargestuurd. In de derde graad ligt de focus op  langlopende opdrachten en onderzoeksvaardigheden.” 

“Als huiswerk geen losse flodder is, voelt verbeterwerk ook niet als een last. Een voorbeeld: ‘5 weken geleden zagen we de eerstegraadsvergelijking, volgende week starten we met de tweedegraadsvergelijking. Na de startoefeningen in de klas kunnen sommigen onder jullie  herhalingsoefeningen gebruiken als extra opfrissing.’ Zo wordt je huiswerk een startpunt voor de nieuwe leerstof. Een onderdeel van anders en slimmer lesgeven.”

Snel afgeleid

Leraar Vanessa denkt bewust na over het huiswerk dat ze geeft: “Ik geef les in de derde graad en daar focus ik op uitdieping van de leerstof die we in de klas zien. Thuis verwerken ze theorie in oefeningen, leggen linken tussen geschiedenis en actualiteit, werken met bronnen omdat daar in de les te weinig tijd voor is. Ik probeer bewust geen nieuwe leerstof naar thuis over te hevelen, maar het blijft een moeilijk evenwicht. Alle leerstof uit de leerplannen zien in de klas is een uitdaging.”

“In de huiswerkklas merk ik zo hard hoe moeilijk leerlingen zich kunnen concentreren. Ze zijn snel afgeleid en 2 lesuren focussen op huiswerk is niet evident. Gelukkig – en uiteraard – zie ik veel verschil tussen de jongste en oudste leerlingen.”

“Huiswerk is voor een deel van onze leerlingen extra belangrijk. Niet iedereen krijgt thuis intellectuele prikkels om iets te lezen of de actualiteit te bespreken aan tafel. Jongeren moeten zeker nog tijd hebben voor ontspanning, maar dat is ook op straat of op TikTok rondhangen. Focus op huiswerk is lastig in deze afleidende digitale maatschappij.”

Toekomst

Suzzy: “Onze visie is zeker nog niet af en we zijn nog zoekende. Hoe geven we leerlingen genoeg kansen om huiswerk te maken, maar ook niet eindeloos, en waar ligt die grens? Hoe trekken we meer collega’s in het bad? We hopen in de toekomst ook gedifferentieerd huiswerk aan te bieden afgestemd op de leerlingen die het nodig hebben. Verder willen we onze toolbox aan zinvolle huiswerkvormen vergroten.”

“Huiswerk hoeft geen routineklus te zijn. Met doordachte keuzes, afgestemd op je leerlingen, kan het een krachtige hefboom zijn voor leren. Maar dan moet het starten waar het hoort: in de klas, door goed les te geven en te monitoren wat elk kind nodig heeft en kan.”