Zo doen zij het
Hoe geef je effectieve feedback na een toets of examen?
Je leerlingen zweten op toetsen en examens. Maar na het rapport en een vluchtige blik op hun cijfer verdwijnen die vaak in een map of stoffige archiefkast. Hoe je ze effectieve feedback na een toets of examen geeft? Leraar Matthias zoekt het uit.
Matthias Mertens, leraar bedrijfseconomie en Engels, H. Pius X-instituut, Antwerpen: “Wat ik het moeilijkste vind aan feedback? Ervoor zorgen dat die binnenkomt bij mijn leerlingen. Daarom start dat proces al in mijn eerste les, nog lang voor we aan toetsen of examens toe zijn. Want enkel als leerlingen openstaan voor feedback, kunnen ze er ook wat van leren.”
“Ik geef hoofdzakelijk bedrijfseconomie in de tweede graad dubbele finaliteit. Aan leerlingen die in onze brede eerste graad al eens op hun grens botsten, of merkten hoe klasgenoten grotere sprongen maakten dan zij. Dat maakt hen gevoeliger voor kritiek.”
“Noodzakelijke eerste stap: dat leerlingen zich veilig voelen om te antwoorden in de klas. Ook als ze niet zeker zijn van hun zaak. ‘Ilias, kan je de kenmerken van een monopolistische concurrentie nog eens geven?’ ‘Kamiel, kan je die linken aan wat Aïsha net zei?’ Ik bouw redeneringen samen met de klas op en toets voortdurend bij hen af. Onderdruk de neiging om zelf oplossingen te geven en probeer vooral vragen te stellen.”
Ik ben niet te beroerd om de fouten die ik zelf maak, in de verf te zetten
Matthias Mertens
leraar
“Natuurlijk krijg ik vaak antwoorden die onvolledig of niet helemaal correct zijn. Ik pik in op wat wél juist is en redeneer mee bij denkfouten, zodat ze zelf blootleggen wat ze eerst over het hoofd zagen. Zij wennen eraan dat fouten deel uitmaken van elk leerproces. En voelen: ik doe ertoe, mijn bijdrage is waardevol.”
“Een schooljaar lang benadruk ik het positieve. Want leerlingen groeien 10 centimeter als je benoemt wat écht goed loopt. Zo verandert de vrees om fouten te maken stap voor stap in een kans om te leren. En schieten leerlingen niet in een kramp bij kritiek maar benutten ze feedback om bij te leren. Ook omdat ik niet te beroerd ben om de fouten die ik zelf maak, in de verf te zetten. Practice what you preach: dat is zó belangrijk.”
© Alexandra Bertels
Duidelijke verwachtingen
Matthias Mertens: “Wat is het nut van een toets als de helft van de klas ervoor zakt en naar de bijles moet? Ik wil dat mijn leerlingen klaar zijn vóór ik evalueer. ‘Het verschil tussen de vraag en de gevraagde hoeveelheid: zou dat geen mooie examenvraag zijn?’ De fluostiften flitsen steeds vaker als ik een hint los, ook al lijkt de examenreeks op dat moment nog veraf.”
“Tijdens de laatste lessen van het semester behandelen we vragen die representatief zijn voor mijn examen. Leerlingen weten wat ze van mijn proefwerk mogen verwachten, en dat vind ik prima. Wie hard werkt en dan op vragen botst waar ik in mijn les niet op voorbereid, ervaart dat als onrecht. Dodelijk voor hun motivatie en een gemiste kans om effectieve feedback na een toets of examen te doen landen.”
“Op mijn examen staan op de eerste bladzijde steevast dezelfde instructies. Een indicatie van hoeveel tijd een deel in beslag mag nemen, een reminder om niet in rondjes te draaien bij een vraag die niet vlot. En als laatste: zet hier even een smiley als je elke stap gelezen hebt.”
Ik betrek mijn leerlingen in de zoektocht naar de sterkst mogelijke leeromgeving
Matthias Mertens
leraar
“Achteraan volgen reflectievragen: was je goed voorbereid? Vond je het examen makkelijk – doenbaar – moeilijk? Hoeveel procent denk je te scoren? Voor mij achteraf een goed aanknopingspunt: ‘Ik merk dat je de vragen niet grondig leest.’ Of: ‘Hoe komt het volgens jou dat je jezelf zoveel lager inschatte?’”
“Natuurlijk leest niet iedereen die instructies. En ook de reflectievragen vullen velen haastig in. Begrijpelijk, want wie een examen aflegt, mist vaak de bandbreedte voor randzaken. Maar zoals alles in onderwijs: niets werkt voor iedereen, de ene leerling heeft er wat aan, de andere niet. Ik probeer uit, durf ook als leraar te falen. En ik betrek mijn leerlingen in de zoektocht naar de sterkst mogelijke leeromgeving. Zo helpen zij mij op hun beurt met hun feedback.”
Spiegeldag
Matthias Mertens: “Omdat we effectieve feedback na een toets of examen zo belangrijk vinden, maken we er als team ook tijd voor. Na de deliberaties houden we spiegeldag: een halve dag waarop leerlingen hun examens inkijken. De klassenraad stelt voor elke leerling een routekaart op. Wie een tekort heeft of onverwacht slecht presteerde, gaat verplicht langs bij de leraar van dat vak. De klastitularis deelt die routekaarten samen met de examenresultaten uit. Ze vullen hun routekaart verder aan met vakken waar ze zelf nog naartoe willen.”
“Eerst nemen leerlingen zelfstandig hun examen door en vullen ze een evaluatie in. Welk onderdeel ging goed, wat liep minder? Waar lag dat aan? Heb je voldoende uren kunnen werken? Kon je je concentreren? Had je een rustige werkplek om te studeren? Daarna volgt een gesprek. Meestal individueel, soms met enkele leerlingen samen. We nemen antwoorden in detail onder de loep.”
Wie kritiek wegwuift, zet ik met de voetjes op de grond
Matthias Mertens
leraar
“Vaak schuift het gesprek van product naar proces, en hebben we het over hun aanpak. Leerlingen zijn op die momenten erg open, grote emoties drijven boven: teleurstelling, onzekerheid, ontmoediging. Soms ook afwijzende reacties. Ik bied tegengewicht. Wie kritiek wegwuift, zet ik met de voetjes op de grond. Wie het niet meer ziet zitten, geef ik perspectief: hoe lossen we dit samen op?”
“Ik voer elk jaar aanpassingen door aan mijn examen, maar de basis blijft grotendeels dezelfde. Een meerwaarde: ik weet dat de timing realistisch is en kan mijn vraagstelling blijven aanscherpen. Ik begrijp dat leraren soms aarzelen om leerlingen klassikaal een examen te laten inkijken, want voor je het weet, liggen je vragen op straat.”
“We houden op die momenten nóg strenger in de gaten of niemand zijn smartphone stiekem bovenhaalt. Dat een leerling een vraag onthoudt en doorspeelt, kan je nooit vermijden. Maar je kan je ook afvragen of dat zoveel uitmaakt. Zeker bij een examen zoals het mijne, dat vooral uit toepassingsvragen bestaat.”
Ouders aan boord
Matthias Mertens: “Nadien volgen 2 oudercontacten, waarop ook de leerling verwacht wordt. Eentje met de klastitularis op de laatste dag voor de vakantie, om het rapport op te halen. De eerste emotie is dan al wat gaan liggen. En met alle partners aan tafel lukt het al beter om vooruit te kijken. Na de kerstvakantie volgt een tweede contactmoment, waarop ouders in gesprek kunnen gaan met vakleraren. Dan komt het examen opnieuw op tafel.”
“Ik kan me voorstellen dat niet elke leraar zich daar meteen comfortabel bij voelt. Maar ouders willen net als jij het beste voor hun kind. Dat je transparant bent, versterkt in mijn ervaring net de verstandhouding. Of helpt je om ruis op de relatie – ‘de hele klas was gebuisd op economie’, ‘die vragen waren veel te moeilijk’ – uit de weg te ruimen.”
“Een examenreeks, deliberaties en dan 2 weken vakantie: geen wonder dat de leerstof bij veel leerlingen ver weg zit na de kerstvakantie. Die eerste week investeer ik in herhalen. Op drijfzand kan je geen kasteel bouwen. De leerstof van het eerste semester hebben we in het tweede deel van het schooljaar nog steeds nodig.”
“Op die momenten zien sommigen sneller het nut van de leerstof dan net voor de vakantie. Dan duikel ik wel eens een examenvraag op waar ze in december nog over struikelden. ‘Zo zot was die vraag eigenlijk niet, meneer’. Eens ik merk dat mijn klas weer bij is, trek ik met een gerust hart verder.”
Meer weten over effectieve feedback? Raadpleeg de Leidraad Feedback die het leren verbetert in opdracht van Leerpunt.
Dit is een hertaling van de originele Engelse leidraad feedback van Education Endowment Foundation door dr. Melissa De Bruyker en dr. Eva Vandemeulebroucke (Arteveldehogeschool).
Log in om te bewaren
Laat een reactie achter