Kamal Kharmach: “Leraren werken fokking hard”

© Thomas Sweertvaegher

Miste je die bevestiging als kind?

“Mijn vrienden woonden in villa’s en in nette rijhuizen, meestal met een eigen slaapkamer. Een vroeger klasgenootje reageerde verbolgen toen ik in een interview getuigde over de armoede waarin ik opgegroeid was. Dat er niks van klopte, dat ‘de Kamal zijn familie’ steenrijk was. Ons huis? Een mansion, met in de tuin een zwembad. De gezinsvakantie? Naar New York. Terwijl ik de hele zomer in ons appartementje in Borgerhout zat. Ik loog, bracht toen al comedy. Maar wel uit schaamte.”

“Pijnlijke herinnering: de sportdag in de lagere school. Vol verwachting stond ik ’s ochtends klaar met mijn schoofzak. Tot de directeur me uit de rij haalde en droogweg meedeelde dat ik op school bleef. ‘We kunnen niet verhinderen dat je hier naar school komt, dat is gratis. Maar je gaat niet mee op sportdag, die factuur kunnen jullie toch niet betalen.’ Dat hakte erin.”

Heb je je op school vaak anders of alleen gevoeld?

“We hebben het vaak over de 2 gescheiden werelden waarin veel migrantenjongeren opgroeien, thuis en daarbuiten. Maar eigenlijk zijn het er 3: thuis, waar je je naar je ouders plooit. In een te klein appartement waar je niet graag bent omdat samenleven er zo intens is. Daarnaast de school, waar veel van die jongeren vooral te horen krijgen wat beter moet, en waar ze botsen omdat ze niet goed weten hoe ze zich moeten gedragen. En tot slot de straat. De plek waar je de vrijheid en de ruimte vindt die er thuis niet is. En waar je de bevestiging krijgt die je op school mist.”

“Niet zo gek dat pubers in volle ontwikkeling dan foute keuzes maken. We moeten paal en perk stellen aan jongeren die bushokjes vernielen of op school de regels aan hun laars lappen. Toon respect, gedraag je, punt. Maar dat begrijpen die jongeren als ‘gedraag je hier, dit is niet van jou.’ Wat we duidelijker kunnen zeggen is: dit is ook jullie pleintje. Dit is ook jullie school. Dit is ook jullie thuis, dus ga zorgzaam om met deze plek.”

“Wie zich deel van een geheel voelt, draagt er zorg voor. Maar als we van bij de start die werelden scheiden, als de ene school wit is en de andere superdivers, als de leraar je naam anders uitspreekt dan je vader, dan zie je de school als een plek waar je nooit helemaal thuishoort. Dan kies je voor een wereld die je aangenamer en veiliger lijkt: de straat. En neem je je gedrag van de straat mee naar de klas.”

© Thomas Sweertvaegher

Is opvoeding dan een taak van de school?

“Kijk maar naar Vlaanderen in een niet zo ver verleden: toen lieten ouders de opvoeding ook veel meer los dan vandaag, en stelden ze het gezag van de school niet in vraag. Vandaag is dat anders. Leraren moeten zich steeds vaker verantwoorden tegenover helikopterouders – ik pleit óók schuldig – die erg kritisch zijn. We moeten daarin opnieuw een evenwicht vinden. Leraren moeten opnieuw het vertrouwen van de samenleving krijgen om hun rol als opvoeder te spelen.”

“Doodjammer hoe sommige mensen ‘de leraar’ intussen maar blijven onderuithalen. Als leraren toch zoveel vakantie hebben en maar 20 uur per week werken, waarom vinden scholen dan zo moeilijk mensen? Leraren werken fokking hard. Ik denk dat veel leraren dat niet eens zo’n probleem vinden. Wel dat gebrek aan respect. En de papierwinkel, de verantwoordingsdrang. Dat moet weg. Zodat leraren zich kunnen richten op datgene waarom ze ooit voor de job kozen: werken met kinderen, met jongeren.”

Begrijp je dat leraren het plezier in hun job verliezen als dat contact met leerlingen moeilijk loopt?

“Sorry voor alles. Dat heb ik al zó vaak willen zeggen aan de leraren die ik vroeger het leven zuur maakte door een grote mond op te zetten of de klas op te poken. Veel te laat, maar bij deze: het spijt me, echt waar. Ik misdroeg me. Maar ik wist niet beter, had geen idee hoe ik me wél moest gedragen, en waarom ik dat zou doen. Vergeleken met mijn vrienden uit de wijk hield ik me best rustig op school, vond ik.”

“Toen ik het in het tweede middelbaar te bont maakte, kwam de klassenraad samen om te beslissen of ik definitief geschorst werd. Ik ging met elk van mijn leraren praten, in de hoop dat ze me nog een kans zouden geven. Ik kreeg op mijn donder, maar tegelijk vertelden ze me ook dat ze in me geloofden. Ik paste me net op tijd aan en leerde switchen tussen al die werelden: thuis, de straat en de school. Wat ik eigenlijk vandaag nog steeds doe, door comedy, lesgeven en tv-werk te combineren.”

Hoe kwam je ertoe om economie te studeren?

“Toch koos ik voor de richting Economie-Moderne talen in de derde graad. Die literatuur en poëzie, ik vond dat fantastisch. Pierre Racine en Albert Camus in de lessen Frans, Edgar Allan Poe bij Engels. We analyseerden die gedichten regel voor regel, moesten ze helemaal zelfstandig kunnen interpreteren. Ik kan nog altijd hele lappen tekst zo opzeggen.”

“De directeur van het jezuïetencollege was een echte pater met een boordje, een gelovig man. Maar ook een bioloog, een wetenschapper. Ik heb heel wat middagen in zijn bureau doorgebracht aan het einde van mijn middelbaar. Voor gesprekken over geloof en wetenschap, en hoe je die beide wereldbeelden met elkaar verzoent. Voor mij de belangrijkste les die ik meekreeg. Uitgerekend de gesprekken met een pater hebben mij als moslim het meest gevormd.”

Vind je het belangrijk dat er op school ruimte is voor zulke gesprekken?

“Een kritische blik ontwikkel je natuurlijk alleen als je voldoende kennis van de wereld hebt. Elke leerling zou economie moeten krijgen. Recht ook, trouwens. Ik toerde al langs heel wat scholen met een snelcursus economie: de kern van een heel leerplan in 50 minuten. Wat rente, inflatie, de beurs met onze wereld doen. Hoe politiek en economie verstrengeld zijn. ‘Waarom weten wij dat nu pas?’: ge-nie-ten als je de ogen van die gasten ziet opengaan.”

“Finfluencers verkopen ongehinderd gevaarlijke onzin op social media. Jonge mensen die all-in gaan op cryptomunten, schrijnende toestanden. Als we ze willen beschermen voor die utopie van snel geld, moeten we maken dat elke jongere financieel geletterd is. Elke burger in dit land heeft die kennis nodig. Of je nu verder gaat studeren of niet.”

Hechten we te veel waarde aan een diploma hoger onderwijs?

“Trouwens: AI zal veel jobs overbodig maken. Ook jobs waarvoor we nu hoopopgeleiden inschakelen. Maar ChatGPT kan geen verwarmingsketel herstellen, Copilot kan geen kinderdagverblijf runnen. Die jobs zullen in de toekomt wél nodig blijven.”

“De wereldorde kantelt, onze welvaart staat onder druk. We kunnen het ons niet permitteren om talent verloren te laten gaan. We hebben nood aan durvers, aan denkers én aan doeners die de handen in elkaar slaan en zelf iets uit de grond stampen. De kunde om dat te doen, het zelfvertrouwen om eraan te beginnen: die krijgen ze mee in de klas, van de leraar die voor hen staat.”