Jazz Brak: “Leerlingen vragen echtheid, geen perfectie”

’s Avonds op grote podia, de volgende ochtend weer voor de klas in Sint-Agatha-Berchem. Rapper én leraar Jazz Brak – alias Jasper De Ridder – over leraar zijn in Brussel, zijn kronkelige schoolloopbaan en de gelijkenissen tussen optreden en voor de klas staan.

Ging je zelf graag naar school?

Jazz Brak: “Als kind wel. Heel graag zelfs. Ik ging naar school in Evere en voelde mij daar echt thuis. Mijn ouders konden mij altijd meteen na school ophalen, maar ik smeekte vaak om nog wat langer te blijven. Veel van mijn vrienden zaten tot 6 uur in de opvang. Met hen op de speelplaats rondhangen was veel leuker dan in mijn eentje thuiszitten.”

“In het secundair veranderde dat volledig. Ik botste met regels, was slecht met cijfers en spijbelde veel. In het tweede middelbaar haakte ik bijna af: 12 buizen op 13 vakken. Alleen geslaagd voor lichamelijke opvoeding. Op dat moment sloop het in mijn hoofd: misschien is school gewoon niets voor mij.”

“Daarna ben ik naar de hotelschool COOVI in Anderlecht gegaan. Dat voelde meteen anders. Ik mocht koken, borden feestelijk dresseren, met mijn handen werken. Mijn creativiteit kreeg daar meer ruimte. Het scheelde dus niet veel of ik was chef-kok geworden. Tot ik in het vijfde middelbaar opnieuw bleef zitten voor wiskunde. Toen ben ik naar Sint-Lucas overgestapt.”

Derde school, goede school?

Jazz Brak: “Klopt. Plots zat ik in een omgeving waar praktijk centraal stond: tekenen, schilderen, fotografie en zeefdruk. Die mix aan creatieve vakken werkte voor mij. Ik herinner me nog goed dat ik een poster aan het tekenen was en dat mijn leraar Engels plots zei: ‘Je hebt een heel vaste hand.’ Dat lijkt een klein compliment, maar voor mij betekende dat veel. Dat zinnetje is blijven hangen.”

“Ik begon daarna tattoos te zetten bij vrienden. En dat bleek me goed af te gaan: propere lijnen, nauwkeurig werk. Dat compliment van mijn taalleraar gaf mij zelfvertrouwen. Het deed mij anders naar mezelf kijken. Ook mijn kijk op school veranderde. Vroeger zou ik hogere studies hebben weggelachen. Nu begon ik er toch aan. Al botste ik tijdens mijn opleiding Grafisch Ontwerp op iets anders: computers. Ik had veel ideeën, maar Photoshop, InDesign en Illustrator waren totaal mijn ding niet.”

Dat ik zelf niet de perfecte leerling was, is voor sommige tieners een eyeopener
Jazz Brak
rapper en leraar

Uiteindelijk schakelde je over naar de lerarenopleiding?

Jazz Brak: “Ja, ik werkte al jaren op speelpleinen tijdens de vakanties en merkte dat ik energie kreeg van met jongeren bezig te zijn. Tegelijk bleef tekenen een belangrijk deel van mijn leven. Leraar plastische opvoeding voelde als de perfecte combinatie van die 2 werelden. Het was ook de eerste opleiding die ik van begin tot einde afrondde. Al heb ik na mijn diploma wel nog even gewacht voor ik effectief voor de klas ging staan.”

“In die periode was ik al volop bezig met STIKSTOF. Ons eerste album was net uit toen ik afstudeerde, en voor de tweede plaat maakten Gorik (Zwangere Guy, n.v.d.r.), Paulo (Astrofisiks) en ik bewust meer tijd vrij. Los daarvan voelde ik me gewoon nog niet klaar om een klas te leiden. Dat moment kwam pas 10 jaar geleden, toen ik 27 was. Toen klopte het wél: wat meer bagage, wat meer leeftijdsverschil met leerlingen.”

“Ik startte in GO! Technisch Atheneum Zavelenberg, de school waar ik vandaag nog altijd met veel goesting werk. We hebben er niet het makkelijkste publiek. Veel leerlingen uit Elektriciteit, Sanitair en Verzorging zijn in andere scholen al vastgelopen of weggestuurd. Maar net dat trekt mij aan. Omdat ik veel van mezelf herken in die gasten. Ik weet hoe het voelt om niet in het perfecte plaatje te passen, om achteraan in de klas te zitten en uitgedaagd te moeten worden.”

Dat lijkt geen makkelijke context om expressievakken te geven?

Jazz Brak: “Het is soms een uitdaging, maar in die vakken kan en mag veel. Kunst is geen wiskunde, waar 1 + 1 altijd 2 is. Binnen een opdracht krijgen leerlingen vrijheid. Ze mogen zoeken, proberen en experimenteren. En ik probeer opdrachten dicht bij hun leefwereld te brengen.”

“Veel inspiratie pluk ik op straat, zowel voor mijn muziek als voor mijn lessen. Mijn leerlingen ontwerpen bijvoorbeeld hun eigen hybride sneakers: ze combineren elementen van verschillende schoenen: de voorkant van een New Balance, de zool van een Air Max … Daarna denken ze na over het ideale kleurenpalet, de coolste materialen en de meest ronkende modelnaam.”

“Dat ik op school mijn eigen lokaal heb, is ook echt heerlijk. Geen typische klas met witte muren, maar een plek waar ik mij thuis voel. Een ruimte vol foto’s, posters, kunstwerken en graffiti. Zelfs de grill van mijn oude Audi hangt aan de muur. Er staat een frigo, een koffiemachine, een basketbalring: het is een plek die leeft, die verbeelding stimuleert. Ik heb liever dat mijn leerlingen geprikkeld worden door iets creatiefs dan door een vlieg op het raam of een loshangende tegel in het plafond.”

Zie je parallellen tussen optreden en lesgeven?

Jazz Brak: “Absoluut. Lesgeven ís performen. Tijdens een optreden voel je soms meteen: dit zit hier goed. Veel fans, mensen die woord na woord je teksten meebrullen – easy. Maar even goed sta je ergens als voorprogramma en merk je direct: oei, dit publiek komt niet voor ons. Dan moet je harder werken om mensen mee te krijgen.”

“Je moet energie geven om energie terug te krijgen. In een klas is dat exact hetzelfde. Als jij als frontman je schouders laat hangen, ben je verloren. Het werkt niet als je vooraan staat met de houding: ‘Niet mijn favoriete les, maar we moeten hier nu eenmaal door.’ Leerlingen voelen het meteen als jij niet gemotiveerd bent, dat vertaalt zich automatisch naar minder goede resultaten. Enthousiasme werkt aanstekelijk, maar verveling ook. Zodra je hun aandacht verliest, beginnen er een paar te duwen en trekken.”

“Daarom zijn die eerste minuten van een les zo belangrijk. Wanneer ik een nieuwe opdracht introduceer, probeer ik leerlingen meteen mee te nemen in een verhaal. Ik leg uit wat we gaan doen, waarom we dat precies doen en toon hen meteen wat voorbeelden uit de kunstwereld. Vertrokken? Dan zit ik geen seconde op mijn stoel. Ik help, zoek materiaal, stel vragen. Geloof mij: lesgeven is behoorlijk fysiek.”

Hoeveel verschilt de rapper ‘Jazz Brak’ van de leraar ‘Meneer De Ridder’?

“Ik ben overal dezelfde persoon. Op school trek ik geen andere kleren aan en speel ik geen typetje. En na een uitverkocht concert in de AB gaat de volgende ochtend gewoon weer de bel. Die combinatie vind ik net gezond: zo blijf ik met beide voeten op de grond.”

“Mijn leerlingen inspireren mijn muziek ook. Ze houden mij jong: dankzij hen blijf ik mee met nieuwe woorden en apps. En ze houden mij in de realiteit. Een superster die in een villa ver van alles en iedereen woont, maakt niet per se interessantere albums. Het echte leven zit op school, op straat, in de stad.”

Veel tattoos en ringen: voel je je een atypische leraar?

Jazz Brak: “Ik ben vrij amicaal, speels en soms scherp in mijn reacties. Voor mij werkt dat in de omgang met mijn gasten, voor andere collega’s misschien helemaal niet. En dat is oké. Authentiek zijn, dicht bij jezelf blijven: dat is net zo belangrijk voor een leraar als voor een artiest.”

“Vroeger kon ik me voor de kop slaan als ik tijdens een optreden 2 zinnen inslikte. Nu weet ik: mensen komen voor echtheid, niet voor perfectie. De plaat kunnen ze thuis ook beluisteren. Live draait het om interactie. In de klas is dat niet anders.”

Je werkt met leerlingen in Brussel. Wat vraagt dat extra?

Jazz Brak: “Veel van mijn leerlingen horen al vroeg dat ze buschauffeur zullen worden, in de bandencentrale van hun vader zullen werken of ‘niets slim genoeg zijn om het te maken’. Die tunnelvisie, daar probeer ik tegenin te gaan. Op je twaalfde kan alles nog. Je moet durven dromen. Én stappen zetten om die dromen waar te maken.”

“Ik gebruik daarom vaak een zin uit een van mijn nummers in de klas: ‘Het leven is werken en een hoop geluk.’ Die geluksfactor hebben ze niet in de hand: sommige leerlingen staan door omstandigheden al vroeg met 0-3 achter. Maar inzet en doorzettingsvermogen, daar hebben ze wél grip op.”

“Ik ben zelf ook niet het klassieke succesverhaal. Ik zat in het vroegere aso, bso, tso én kso, ging naar 3 verschillende scholen en bleef 2 keer zitten. Voor wiskunde is het nooit helemaal goed gekomen – mijn vrouw doet thuis nog altijd de boekhouding. Maar leerlingen zien mij vandaag wel voor de klas staan én in de zomer op festivals optreden. Voor sommigen is dat alleen al een eyeopener: een leraar die niet de perfecte leerling was.”

Waar ben je voor jezelf streng op?

Jazz Brak: “Op tijd zijn. En afspraken nakomen. Veel van mijn leerlingen zijn al eens opgegeven door mensen. Daarom probeer ik elke dag opnieuw te tonen: ik ben hier, en ik ben er voor jullie. Jullie zijn mijn tijd waard. Het is als tiener niet stoer om toe te geven, maar niemand zit graag uren in de studie. Daarom probeer ik mijn klas zo weinig mogelijk achter te laten. En gebeurt dat toch, dan leg ik altijd uit waarom.”

“Onlangs ging ik met een paar collega’s een week naar Finland. We willen volgend jaar een uitwisseling organiseren voor onze vijfdejaars Sanitair. Theorie- en praktijklessen, maar evengoed samen een museum bezoeken of een voetbalmatch spelen met beide klassen. Dat zijn belangrijke ervaringen. Sommige leerlingen uit Molenbeek zijn nog niet veel verder geraakt dan de Noordzee.”

Het leven is werken en een hoop geluk. Dat moeten mijn leerlingen weten.
Jazz Brak
rapper en leraar

De zomer staat voor de deur. Wanneer is een schooljaar voor jou geslaagd?

Jazz Brak: “Na een optreden weet je meteen of je het publiek raakte. In onderwijs werkt dat anders. Soms zie je pas jaren later wat je lessen betekend hebben. Net daarom vind ik het bien dat ik zowel in het eerste als in het zesde middelbaar lesgeef. Die tienerjaren zijn belangrijk: een groot deel van hun persoonlijkheid wordt daar gevormd. Als ik kan bijdragen aan die groei: dan ben ik als leraar geslaagd.”

“Onlangs stak ik de straat over toen er plots een auto met piepende banden stopte. Raam naar beneden: ‘Ah meneer!’ Het was een oud-leerling die ik al jaren niet meer gezien had. Ondertussen had hij een vrouw en kind. Dat hij de moeite deed om te stoppen en hallo te zeggen, raakte mij wel. Zeker omdat ik dat zelf op die leeftijd waarschijnlijk nooit gedaan zou hebben.”

“Of een leerling die op Instagram ziet dat ik in Vorst Nationaal optreed en me vlak voor de show een bericht stuurt: of ik vooraf bij zijn moeder wil komen eten. Dat zijn berichten die bijblijven en een lach op mijn gezicht toveren. Eentje die er nog staat als ik de volgende dag mijn klas binnenwandel.”

Simon Verbist