Antipestbeleid in het secundair: van schok naar systeem

Eveline Kevers, leraar Maatschappelijke Vorming: “Wat voor mij zo hard binnenkwam: ik gaf les aan die klas en had in de les nooit iets opgemerkt. Integendeel: de 2 leerlingen die pestten stonden bij ons bekend als hulpvaardig en betrokken. In mijn lessen werkte die groep samen, zonder zichtbare conflicten.”

“Hoe kon dit gebeuren? En nog schrijnender: andere leerlingen keken toe. Zoiets ernstigs, zoveel omstaanders en niemand die iets komt zeggen. Dat gevoel van falen zat er bij mij en bij veel collega’s diep in.” 

Sara: “Diezelfde ochtend nog zat ik samen met enkele leraren en het zorgteam. Kort schakelen: wat speelt hier en welke stappen zetten we? Samen met de zorgcoördinator nam ik het slachtoffer apart. Eerst minimaliseerde hij het voorval — het viel allemaal wel mee. Tot we de beelden toonden. Dan viel het masker. Hij wist niet eens dat de pesterijen gefilmd waren, laat staan gedeeld. Vanaf dat moment kantelde zijn houding: het echte verhaal kwam naar boven.”

Eveline: “Onder begeleiding van het CLB gingen we daarna met de klasgroep in gesprek. Ook daar werd duidelijk wat er onder de oppervlakte speelde. Eén dominante leerling, een medestander. De rest keek toe en zweeg, uit angst om zelf in het vizier te komen. Achteraf knaagde het bij iedereen: we hadden moeten ingrijpen.”

Sara: “De klassenraad kwam samen en er werd een tuchtprocedure opgestart. Vanaf dan bleef het niet meer binnen de klas. De politie kwam langs, de beelden doken op in de lokale pers en haalden ’s avonds zelfs het nationale nieuws. Verschillende leerlingen kregen reacties van buitenaf. Soms pure dreigementen, omdat ze dit zomaar hadden laten gebeuren.”

“Om rust te brengen werden de 2 daders eerst geschorst. Uiteindelijk werden ze definitief uitgesloten. Maar de echte impact? Die zat dieper. Die voelde je in elke klas, ook in de leraarskamer.”

“Zo’n incident kruipt onder de huid van de hele werking. Daarom hebben we als team bewust de tijd genomen om onze emoties samen een plaats te geven en vooruit te blikken. Wat leren we hieruit? Al snel werd duidelijk: veiligheid kan je niet individueel dragen. Dat vraagt een gedeelde visie, antipestbeleid met duidelijke afspraken. En een team dat samen dezelfde grenzen bewaakt.”

Eveline: “Het zilveren randje aan het incident? Dat voorval zette ook iets in gang in de stad. Sint-Truiden heeft het thema pesten echt hoog op de maatschappelijke agenda gezet, met een structureel traject voor alle scholen.”

Eveline: “Intern hebben we een stuurgroep opgericht met vertegenwoordigers uit alle geledingen: leraren, directie, zorgteam en opvoeders. Zo krijg je verschillende blikken samen. Een jaar lang hebben we ons verdiept in hoe pesten werkt, wat eronder zit en hoe andere scholen ermee omgaan. Die inzichten hebben we daarna vertaald naar onze eigen praktijk.”

Sara: “In het 2e jaar van ons traject hebben we die kennis gedeeld met het hele team. Niet top-down, maar in dialoog. Tijdens studiedagen en overlegmomenten kon iedereen meedenken en bijsturen. Zo groeide het van een werkgroep naar een gedeeld engagement.”

Eveline: “Een eerste belangrijk inzicht: een hechte klasgroep is niet alleen een kwestie van geluk. Als leraar heb je veel impact op hoe een nieuwe groep zich vormt. Daarom zetten we vandaag bewuster in op verbinding. In september trekken we meteen met onze 3e-jaars op 2-daagse. Tijdens informele kennismakingsactiviteiten houden we onze ogen open: wie vindt aansluiting, wie blijft op de achtergrond?”

Sara: “Een andere belangrijke les: signalen moeten sneller boven water komen. Daarom maken klasleraren hun rol als aanspreekpunt tijdens de gouden weken expliciet. Ze zeggen dat ook: ik ben er niet alleen voor je punten, maar ook voor hoe het met je gaat. Is er iets? Dan sta ik voor je klaar. En als die stap toch te groot is, zijn er alternatieven. Een briefje deponeren in de postbus van het zorgteam, bijvoorbeeld. Of de meldknop op Smartschool gebruiken.”

Eveline: “Wat leerlingen vooral misten, was duidelijkheid. Wat gebeurt er met mijn melding? Wie ziet dat? Welke stappen volgen er? En kan dat anoniem? Daarom maken we dat nu heel concreet in ons antipestbeleid voor onze secundaire school. Die transparantie verlaagt de drempel.”

Eveline: “Melden omstaanders ons iets? Dan proberen we hen uit die passieve rol te halen en hun stem te gebruiken. Hoe zeg je dat iets niet oké is? Hoe kom je voor iemand op? Moeilijke gesprekken leren voeren: ook voor leerlingen zijn dat vaardigheden voor het leven.”

Sara: “Verder proberen we slachtoffer en dader nu ook in een vroeg stadium samen rond de tafel te krijgen. We hebben daar zelfs een vaste plek voor, vlak bij het zorglokaal. Het sterke daaraan: de pester ziet de impact van zijn gedrag rechtstreeks — het verdriet, de frustratie. Dat brengt meer inzicht dan wanneer wij dat als volwassenen uitleggen.”

Eveline: “We wachten ook niet meer tot er iets misloopt. In het eerste trimester plannen we voor elke leerling standaard een individueel gesprek tijdens een leerlingcontact. Officieel vertrekken die vanuit de schoolresultaten, maar al snel gaat het over hoe leerlingen zich voelen, thuis én op school. Vooraf geven ze zichzelf een score op 10.”

Sara: “4 stippen op je hand als statement tegen pesten? Vroeger dachten we dat zo’n acties misschien wat te kinderlijk waren voor oudere leerlingen. Nu zien we dat anders: hoe vaker je de boodschap benoemt, hoe sterker die binnenkomt. Zolang het niet oppervlakkig blijft. De STIP IT-actie is voor ons een goede aanleiding om opnieuw te overlopen welke interne en externe hulplijnen er zijn.”

Eveline: “In het vak MAVO gaan we nog wat dieper. Met materiaal van ED TV werken we rond de verschillende rollen bij pesten. Cyberpesten, respectvol communiceren en netiquette komen ook elk jaar terug. We gaan er nooit van uit dat leerlingen dat ‘wel al weten’.”

Sara: “Wat we vooral geleerd hebben uit ons traject? Dat je pesten breed moet aanpakken. Niet alleen reageren als het misgaat, maar ook investeren in preventie, in sensibilisering en in verbinding. Dat vraagt een gezamenlijke inspanning van het hele team. Maar vandaag voelen we ons beter gewapend. Al blijven we realistisch: een pestvrije school bestaat niet. Daarvoor is pesten te complex, te veranderlijk.”

Eveline: “Een opsteker om structureel werk te maken van een sterker antipestbeleid in het secundair? De leerling van wie die filmpjes circuleerden koos uiteindelijk voor een andere richting, maar wou absoluut bij ons op school blijven. Dat vertrouwen sprak hij snel uit, en dat betekende veel voor ons. Zijn herstel vroeg uiteraard tijd: gesprekken, nabijheid, regelmatig contact met de ouders.”

Sara: “Soms ook moeilijke momenten: op een bepaald moment begon hij zelf ook grenzen te overschrijden — iets wat wel vaker voorkomt bij leerlingen die eerst slachtoffer waren. Maar stap voor stap vond hij zijn plek terug. Dat is ook wat onze school wil zijn: een veilige plek waar elke leerling kan blijven groeien.”