Hoe grijp je in bij pestgedrag? Volg dit 5-stappenplan

Anoek Smeyers: “Wil je een pestprobleem bij de wortels aanpakken? Dan heb je niet alleen de ogen van de leraar nodig. Een leerling, ouder, collega of toezichter kan cruciale signalen opvangen. Zorg daarom voor laagdrempelige meldpunten die voor iedereen duidelijk, bereikbaar en veilig zijn. Voorzie in je stappenplan tegen pesten verschillende manieren om iets te melden, bijvoorbeeld bij een vertrouwenspersoon, via e-mail of met een brievenbus. Bied ook een anonieme optie aan. Zo vergroot je de kans dat signalen sneller gedeeld worden.”

“Een meldcultuur bouw je niet enkel met een affiche aan de muur of een eenmalige oproep om tijdig aan de alarmbel te trekken. Ze groeit wanneer leerlingen ervaren dat melden zin heeft. Dat een leraar écht zal luisteren. Dat er iets met hun verhaal zal gebeuren. En dat ze er niet nog meer problemen door zullen krijgen.”

Anoek Smeyers: “Niet elk conflict is pesten. Een eenmalige ruzie tussen 2 kinderen die ongeveer gelijk staan, kan hard zijn, maar het is geen pesten. Van pesten spreken we wanneer 3 kenmerken samenkomen: het gedrag herhaalt zich, het is kwetsend bedoeld en er is een machtsverschil tussen de betrokkenen. De leerling die pest is bijvoorbeeld ouder, populairder, fysiek sterker of behoort tot een meerderheidsgroep.”

“Start na een melding met een gesprek met het slachtoffer. Luister zonder je eigen emoties de overhand te laten nemen en probeer zicht te krijgen op de feiten. Bevraag daarbij expliciet 3 zaken: de duur van het pestgedrag (‘Hoelang gebeurt dit al?’ of ‘Is dit de eerste keer?’), de veerkracht bij het slachtoffer (‘Wat doet dit met jou?’ of ‘Hoe ga je daarmee om?’) en de rol van de omstanders (‘Wie was erbij?’ of ‘Wat deden zij?’).

“Leerlingen die gepest worden, hebben vaak het gevoel dat ze controle kwijt zijn. Laat daarom voldoende regie in hun handen. Natuurlijk moet je als school ingrijpen, maar wees transparant over de stappen die je wil zetten, waarom je dat zou willen doen en wie je daarbij zal betrekken.”

Anoek Smeyers: “Pesten is bijna altijd een groepsproces. Kijk daarom niet alleen naar ‘de pester’ en ‘het slachtoffer’, maar breng ook de groepsdynamiek in kaart. Wie moedigt aan? Wie kijkt weg? En wie komt op voor het slachtoffer? Een sociogram kan je helpen om de onderlinge relaties in kaart te brengen en te ontdekken welke leerlingen minder aansluiting vinden.”

“Een leerling die actief pest vraagt soms een confronterend gesprek, terwijl een meeloper of omstander meer gebaat kan zijn bij een niet-confronterende aanpak. Net dat onderscheid maken, afgestemd op de situatie en de betrokken leerlingen, vergroot de kans op succes.”

Anoek Smeyers: “Voer de gesprekken met de betrokkenen volgens de gekozen strategie en methode. Weet ook dat 1 gesprek zelden voldoende is. De opvolging is minstens even belangrijk als het ingrijpen zelf. Plan daarom ook structurele vervolggesprekken in.”

Anoek Smeyers: “De echte winst zit in wat daarna gebeurt. Worden afspraken nageleefd? Is er verbetering zichtbaar? Voelt het slachtoffer zich opnieuw veilig? Toont de leerling herstelgericht gedrag? Dat zijn de vragen die tellen. Zo kan je evalueren, bijsturen en vermijden dat een probleem opnieuw opduikt.”