Pesten voorkomen op school: 5 inspirerende praktijkvoorbeelden

Hoe voorkom je dat pesten wortel schiet? Deze 5 scholen wachten niet tot het misloopt. Van prentenboeken in de kleuterklas en buddy’s op de speelplaats tot een inclusieve schoolcultuur: zo maken zij werk van verbinding.

“Ook kleuters kunnen elkaar kwetsen”

Sarah Neirynck, peuter- en kleuterleraar, GO! basisschool Bunderbos, Zele

Sarah Neirynck: “‘Dommerik’, ‘met je dikke buik’ of ‘jij mag niet meespelen’. Zulke woorden hoor ik al bij heel jonge kinderen. Zie ik een kind verdrietig worden of stilvallen? Dan grijp ik meteen in. Niet om te straffen, maar om samen te leren. Met onze klaspop Polly speel ik het conflict na: 2 kleuters sluiten iemand buiten, lachen met kledij of maken ruzie om een stoel. Vanop een veilige afstand zien kinderen dan wat dat met iemand kan doen.”

“Prentenboeken helpen daarbij enorm. Een van mijn favorieten is Ik zie jou. Daarin dooft het lichtje van een glimworm telkens wanneer iemand iets kwetsends zegt. Dat beeld begrijpen kleuters meteen. Ik kom er vaak op terug. Hoe zou de glimworm zich hierbij voelen? Wat gebeurt er met haar lichtje? Met gevoelskaarten zoeken we samen naar woorden voor wat er speelt.”

“In de kleuterklas leren kinderen niet alleen tellen of knippen: ze leren hier ook hoe ze met elkaar omgaan. Daarom kies ik heel bewust voor lesmateriaal waarin iedereen zich kan herkennen: kinderen met een andere huidskleur, in een rolstoel, met een hoorapparaat of met 2 mama’s. Zo leren ze van jongs af aan dat verschillen er gewoon bij horen.”

“Ons sterkste wapen tegen pesten? De leerlingen zelf”

An Ameloot, directeur, Gemeenteschool De Horizon, Snaaskerke-Gistel

An Ameloot: “Van het eerste tot het zesde leerjaar verdelen we onze leerlingen in vaste kleurengroepen. Rood, oranje, geel of groen: om de 2 maanden brengen we kinderen van verschillende leeftijden samen voor verbindende activiteiten. Zo groeit hun netwerk verder dan de eigen klas. Want een zorg vertel je soms sneller aan een kleurgenoot dan aan je juf.”

“Onze zesdejaars zijn onze Beste Buddy’s. Hun opdracht: tijdens de pauzes een extra oogje in het zeil houden. Zien ze een kind dat zich verstopt op het toilet, boos wegloopt of vaak alleen zit? Dan polsen ze of er iets scheelt. Niet om alle problemen zelf op te lossen, wel om ze bespreekbaar te maken en door te geven. Zo bereiken kleine en grote zorgen ons vandaag veel sneller.”

“Wie in de klas iets kwijt wil, kan altijd een briefje in de meldbox droppen. Die blijft nooit lang leeg: regelmatig vinden leerlingen er zelf ook een pluim, een bemoedigend kaartje of een idee van ons kernteam. Zo maken we elke dag duidelijk: je staat er hier niet alleen voor. Pesten zullen we waarschijnlijk nooit helemaal uitbannen. Maar we blijven bouwen aan onze ‘Horizonder’: een school waar iedereen erbij hoort.”

“Grijze zones helpen onze leerlingen niet, heldere taal wel”

Annelies Vanbroekhoven, leerlingbegeleider,

SBSO Helix, Lommel

Annelies Vanbroekhoven: “Onze leerlingen uit OV1, OV2 en OV3 hebben vaak minder impulscontrole. Beledigende berichten of naaktfoto’s belanden daardoor soms te snel op sociale media. Daarom maken we tijdens de gouden weken duidelijke afspraken, ook over online gedrag. We spreken elkaar met respect aan, denken na voor we iets posten en delen geen foto’s zonder toestemming.”

“Doorheen het schooljaar bouwen we daarop verder met werkvormen op maat van elke klas. Loopt het toch mis? Dan zijn we glashelder: je post niets meer over elkaar, je tagt elkaar niet en je blokkeert elkaar tijdelijk als dat nodig is. We spreken ook meteen af wanneer we opnieuw samen zitten. Want 1 gesprek verandert gedrag zelden. Onze leerlingen hebben opvolging, sturing en vooral veel oefenkansen nodig.”

“Ouders zijn daarbij onmisbare partners. Verwacht het thuisfront iets anders dan de school, dan raken leerlingen in de war. Daarom stemmen we van bij het begin af en bewaken we dezelfde afspraken. 1 onderscheid maken we daarbij heel duidelijk: we keuren het gedrag af, nooit de leerling. Want ook wie pest, heeft vaak nood aan begeleiding.”

“Samen zetten we het thema in de schijnwerpers. Letterlijk”

Stijn Mareco, leraar, ’t Saam campus Cardijn, Diksmuide

Stijn Mareco: “Nee zeggen tegen pesten? Dat doen we liefst over vakken en klasmuren heen. Collega’s uit verschillende opleidingen leren onze leerlingen lightboxen maken met krachtige boodschappen. In Nederlands bedenken ze slogans als ‘Pesten breekt meer dan je denkt’. In Hout snijden ze die in hun lichtbakken, in Metaal maken ze een onderstel en in Elektriciteit zorgen ze voor de verlichting.”

“Met Playmobil maken onze tieners ook stop-motionfilmpjes rond pestsituaties. Hun denkopdracht: hoe zou jij hier het verschil kunnen maken? Iemand steunen of aanspreken maakt vaak al een groot verschil. Vanuit dat idee bouwde de afdeling Hout ook een luister- en praatbank. Want verbinding begint met samen zitten. Daar maken we bewust ruimte voor op school.”

“Natuurlijk reikt ons antipestbeleid verder dan dit project. Elke maand zetten we een bouwsteen rond pesten in de kijker, in de klas of via onze nieuwsbrief. Voor de eerste graad organiseren we jaarlijks een Pestival met workshops rond (cyber)pesten. En een vijftiental leraren volgden een opleiding in proactieve cirkels. Die expertise delen ze op hun beurt met collega’s. Zo blijven we samen groeien.”

“Identiteit als schietschijf? Dat tolereren we niet.”

Sarah Desmedt, geeft les in het Sint-Jan Berchmanscollege in Brussel

Sarah Desmedt: “De puberteit, da’s een lijf vol hormonen en een hoofd vol vragen.
Wie ben ik, hoe bepaalt dat mijn toekomst? Net van die identiteit maken tieners soms een schietschijf. Racisme is niet weg en termen als ‘gay’ of ‘pédé’ gaan gretig rond op onze Brusselse speelplaats en sociale media.”

“In die sfeer is het moeilijk om jezelf te zijn. Dat we dicht bij onze leerlingen staan, helpt. Net als onze ‘Samen divers’-werking voor leerlingen en leraren die vijf jaar geleden het licht zag vanuit LGBTQIA+-hoek. Met driedubbele focus: een safe spot bieden, acties uitdenken en info delen. Na input van ouders en leerlingen breidden we de werking uit naar diversiteit in brede zin: gender, neuro- en etnische diversiteit. Een prima keuze.”

“Van mijn eigen geaardheid maak ik bewust geen geheim. Oppert een leerling dat alleen heterokoppels kinderen kunnen opvoeden, dan vertel ik rustig dat die uitspraak mij raakt. En pesten op gender of afkomst, daar trekken we met het hele team de lijn. Zo brengen we een ander geluid binnen over inclusie dan wat sommige leerlingen thuis of op straat horen.”