Vlaanderen
Klasse.be

Specialist

Pleidooi voor krachtige kennis op school

  • 10 januari 2019
  • 4 minuten lezen

“21ste-eeuwse vaardigheden aanleren zonder kennis lukt niet”, stelt Tine Béneker, hoogleraar Geography & Education (Universiteit Utrecht). “Leraren, zet je vakkennis kwistig in. Maar maak ze wel relevant voor je leerlingen.”

Tine Béneker: “Kennis kreeg de voorbije decennia klappen in onderwijs. De oude aanpak, een statische hoeveelheid feiten en weetjes doceren, werkt niet meer in een hoogtechnologische wereld met een explosie aan kennis. Leerlingen kunnen én moeten niet meer alles paraat hebben. We moeten kritisch selecteren: wat vliegt uit de canon en wat we willen erin?”

“En we moeten nadenken hoe we die feiten relevant maken voor alle leerlingen. Een sterke student krijgt betekenisloze feiten nog wel in zijn hoofd gepropt en misschien dragen ze nog enigszins bij tot zijn algemene ontwikkeling. Maar veel kinderen uit een zwakkere thuis zijn er niets mee.”

Hoogleraar Tine Béneker over kennis op school
Tine Béneker: “Als jongeren voldoende betrouwbare kennis hebben, worden ze weerbaarder. En kunnen ze het ondenkbare denken”

“Als tegenreactie op het kennis-om-de-kennisonderwijs veroverden 21ste-eeuwse vaardigheden onze scholen. Deels onder druk van de bedrijfswereld die droomt van flexibele, veelzijdige jonge werknemers. In onderwijs kwam daardoor de leerling en zijn leerproces centraal. Niet verkeerd, maar intussen vergeten we af en toe dat kennis wel essentieel blijft.”

Waarom redden leerlingen het niet met 21ste-eeuwse vaardigheden alleen?

Tine Béneker: “De grondstof waarmee je vaardigheden toepast, is kennis. Je kan niet creatief of kritisch denken met lucht. Bovendien moeten leerlingen die 21ste-eeuwse vaardigheden per vak anders inzetten. Probleemoplossend denken herleiden tot een sessie abstracte puzzels oplossen en verwachten dat kinderen dat in elk vak correct toepassen? Lukt niet. Vakken hebben hun eigen taal en aanpak. Kritisch denken doe je anders in geschiedenis dan in aardrijkskunde: historische bronnen interpreteren vraagt andere inzichten dan ruimtelijke patronen ontdekken op kaarten.”

Welke kennis moet onderwijs overbrengen?

Tine Béneker: “Kennis die relevant is voor alle jongeren en ze helpt om later in de samenleving te participeren. Die ‘krachtige kennis’ draagt ook bij tot sociale gelijkheid: alle kinderen moeten toegang krijgen tot een basiskennis die buiten hun eigen ervaringen ligt. Ook leerlingen die voor praktijkrichtingen kiezen.”

Waar willen we naartoe met onze wereld? Jongeren zullen daarop antwoorden moeten verzinnen

Tine Béneker
hoogleraar

“Als jongeren voldoende betrouwbare kennis hebben en die niet wegzetten als meningen worden ze weerbaarder. Plus: hoe meer basiskennis leerlingen hebben, hoe makkelijker ze nieuwe kennis opdoen. Bovendien helpt krachtige kennis om het ondenkbare te denken. Dat hebben ze nodig in deze razendsnelle tijden vol fake news en maatschappelijke uitdagingen.”

“Denk aan vraagstukken over duurzaamheid of globalisering. Welke kant willen we uit met onze wereld? Ook jongeren zullen daarop antwoorden moeten verzinnen. Onderwijs heeft daarin een belangrijke taak te spelen: het moet alle leerlingen een krachtige kennisbasis geven.”

Hoe pak je dat aan?

Tine Béneker: “Breng kennis niet als geïsoleerde feiten. Maar vertel waar kennis vandaan komt, leg verbanden en maak duidelijk waarom ze relevant is. Een voorbeeld: lange tijd leerden kinderen gedetailleerd hoe bodemlagen het landschap vormden. Misschien kan die historische evolutie met minder aandacht en moeten we vandaag vooral lessen geven over het gebruik van dat landschap vanuit verschillende perspectieven zoals landbouw, toerisme, natuurbeheer, woningbouw en klimaatverandering. Relevante en actuele thema’s voor leerlingen waarbij geografische basiskennis wel essentieel is.”

We mogen de opdracht van leraren niet herleiden tot coach. Ze moeten ook bruisende kennisbronnen zijn

Tine Béneker
hoogleraar

“Je kan grote vraagstukken ook vakoverschrijdend aanpakken. Onderzoek met je leerlingen of er echt een ‘tsunami aan vluchtelingen’ is. Hoe worden die aantallen geregistreerd? Waarom en vanuit welke regio’s vertrekken migranten? Wat als we grenzen sluiten? En hoe framen politici migratie tot een waardendebat en hoe spelen ze daarbij feiten en meningen uit?”

“Iedere vakleraar brengt dan een stukje kennis in. Want om antwoorden te vinden en nieuwe kennis op te bouwen, moeten leerlingen bij de leraar aardrijkskunde wel leren waar landen en regio’s liggen. Anders riskeren we situaties zoals toen de VS een oorlog startte met Irak. Geen Amerikaan die wist waar dat land lag.”

Wat vraagt dat van leraren en de lerarenopleiding?

Tine Béneker: “We mogen de opdracht van leraren niet herleiden tot coach. Ze moeten ook bruisende kennisbronnen zijn. Die rol van inhoudelijk expert nemen ze graag op, daaraan ontlenen ze een stukje identiteit. Maar dat vraagt veel van leraren. Ze moeten zich blijven bijscholen en inlezen in nieuwe evoluties in hun vak.”

“Daarna moeten ze hun up-to-date kennis relevant en zinvol vertalen naar leerlingen. Leraren moeten voldoende tijd krijgen om goede lessen uit te werken en te onderzoeken welke technieken ze het best inzetten om hun vakkennis bij de leerlingen te brengen. Want natuurlijk moet niet alles voorgekauwd. Leerlingen moeten ook begeleid onderzoekend leren. Zonder leraar lukt het niet. Jij moet in je klas wel het overzicht houden, leerlingen stimuleren en op de juiste momenten nieuwe kennis injecteren.”

Bart De Wilde

Voeg dit artikel toe aan je bewaarde artikels

Log in om te bewaren


H

Heirman Dario

10 januari 2019

Mevrouw, ik ga op pensioen, wat u vertelt vertel ik al 41 jaar in het lager onderwijs. Dank dat nog iemand de belangrijke waarden van het onderwijs kent.

Reageren
P

Patrick Remmerie

11 januari 2019

Quousque tandem homines politici patientia nostra abutere...? Ik denk dat 90% van de onderwijsmensen die met ambitie aan de job gestart zijn akkoord gaan met wat u vertelt; ze zijn hierover eerst boos geweest, daarna wanhopig en nu gelaten. De vuur is gedoofd. Men neuriet mee met het orkest op de Titanic.

Reageren
J

Jan T'Sas

11 januari 2019

Dit lijkt een beetje als mosterd na de (eindtermen)maaltijd te komen. De vraag 'wat moeten leerlingen van vandaag aan parate kennis bezitten' is in die zin de voorbije jaren volop aan de orde geweest. Wat Béneker zegt, is ook helemaal niet nieuw. Praat met Vlaamse onderwijskundigen en pedagogen, leg je oor even te luisteren bij het Centrum Taal en Onderwijs, en je verneemt ongeveer hetzelfde. Nu goed, het kan nooit kwaad te horen hoe onze noorderburen over onderwijs denken. Toch een paar kanttekeningen.
Ten eerste is kennis nooit gebannen uit ons onderwijs of geminimaliseerd, spreken van een 'tegenreactie' is dus een misvatting. Wel is er sinds de jaren 90 van vorige eeuw een terechte evenwichtsoefening gemaakt om vaardigheden meer in het curriculum te krijgen en kennis daardoor ook relevanter en functioneler te maken. Geen mens die daar wat tegen kan hebben, denk ik dan. Toch is daar heel veel kritiek op gekomen, vooral vanuit reactionaire hoek.
Ten tweede is ervoor zorgen dat kennis niet als een abstracte bubbel de klas in drijft ook niet nieuw. We weten al meer dan vijftig jaar van cognitieve psychologen dat nieuwe kennis zich het best verankert als ze gekoppeld wordt aan bestaande kennis. Abstract, ja, maar start concreet vanuit wat al in de hoofden van leerlingen zit. Dat dit idee nu plots weer via diverse kanalen bovenkomt, heeft vooral te maken met recente vorderingen in de neuropedagogie, die de vruchtbare link tussen nieuwe en bestaande kennis bevestigt. Minder geweten is misschien de impact daarvan op kinderen uit kansarme milieus: doordat hun parate kennis van Vlaamse sprookjes, boeken, andere landen, artikels uit winkels, de actualiteit, speelgoed enz. (ik maak het ook maar even concreet) vaak minder groot is dan bij leerlingen uit de Vlaamse middenklasse, hebben zij het lastiger om in ons onderwijs te vorderen. Dit hakt ook in op anderstalige leerlingen en dat is misschien nog belangrijker om weten. De leerachterstand die daar wordt aangetroffen, heeft immers niet per definitie met taal te maken maar - opnieuw - met een voorkennis die niet aansluit bij de bagage waar we in ons onderwijs van uitgaan. Een kind uit een ander land kan wel heel wat voorkennis hebben vanuit zijn eigen cultuur, maar daar heeft het minder aan in onze cultuur, omdat daar ook minder mee wordt gedaan in de klas.
Ten derde, en hier volg ik Béneker volledig, is het bijzonder zinvol om complexe leerstof vakoverschrijdend aan te pakken. Niet voortdurend, wel substantieel. Maar helaas, de lege doos - pardon, de hervorming van het secundair onderwijs - die op ons afkomt, is er door politieke gemarchandeer glansrijk in geslaagd niet te doen wat wel had moeten gebeuren: het mes zetten in de versnippering van de werkelijkheid in een rigide vakkenstructuur. Het grote probleem van transfer los je niet op door daaraan vast te houden, maar toch gebeurt het. Van de nota Monard waarmee die hervorming echt had kunnen plaatsvinden, blijft door een bepaalde politieke tunnelvisie en dus niet door onderwijskundige expertise nog weinig over. Tijd voor technocratie?

Reageren
G

G. De Vos

15 januari 2019

Sinds de jaren zestig verdringt het beeld dat het geheugen een netwerk is het beeld dat het een spier is. Als het verbale geheugen gebruik maakt van de sterkere visuele, motorische en emotionele geheugens onthouden we langer, kunnen we informatie sneller oproepen als we die nodig hebben en vooral: leren we liever. Toch blijft het nuttig het geheugen te trainen als brute kracht. Wie herinnert zich de tijd dat het doel van Duits de parate kennis van de Adjektivdeklination was? Weinigen konden na drie jaar Duits een simpele pint bestellen. Nu luisteren de leerlingen naar dialoogjes, stellen zich een gezellig café voor en oefenen na drie weken rollenspelletjes met een menukaart. Welke kennis gaat achteruit?

Reageren
F

Francess

22 januari 2019

Ik ben voorstander van ' leerlingen moeten begeleid onderzoekend leren ' IN de klas onder begeleiding van een 'inhoudelijke expert' coachende leerkracht!

Reageren

Laat een reactie achter