Autismevriendelijke school: 10 dingen die je nog niet wist

© Kevin Faingnaert

1. Autismevriendelijk zijn moet je leren

2. Niet alle mensen met autisme zijn zoals Rain Man of Sheldon

“Tuurlijk kom je die gedragingen tegen, maar dat is alleen het gedrag aan de buitenkant. Veel belangrijker is dat je begrijpt vanwaar dat gedrag komt, de binnenkant van autisme.”

3. Autisme zit aan de binnenkant

“Mensen met autisme verwerken informatie anders in de hersenen. Ze hebben moeite om betekenis te geven aan prikkels, zeker omdat prikkels vaak meer dan 1 betekenis hebben afhankelijk van de context. Contextuele informatie wordt minder vanzelfsprekend meegenomen in de interpretatie van prikkels.”

“Als een leraar zegt ‘dat moet je goed studeren’, kan dat verschillende dingen betekenen: goed lezen, uit het hoofd leren of oefeningen kunnen maken. Iemand met autisme heeft voortdurend twijfels en stress over die verschillende betekenissen. Je moet autisme dus bij de bron aanpakken, bij die informatie. Dat doe je door de betekenis van wat je vertelt of in een cursus zet, heel duidelijk te maken.”

4. Standaardtips bestaan niet

“De typische tips zijn: zorg voor voorspelbaarheid, gebruik visuele, duidelijke, concrete communicatie, geef meer tijd of een apart lokaal voor een examen … Natuurlijk moet je die aanpassingen mogelijk maken en hebben de meeste leerlingen zonder autisme daar ook baat bij. Maar de harde realiteit is dat er geen standaardtips zijn. Wat voor de ene leerling met autisme werkt, heeft de andere niet nodig.”

“Veel leraren hebben schrik om les te geven aan leerlingen met autisme omdat ze denken dat het veel werk vraagt met pictogrammen, stappenplannen en een waslijst aan regels. Maar eigenlijk kan je die vele tips herleiden tot 1 basisregel: check of je aanpassing werkt voor die ene leerling met autisme.”

“Zo zag ik een autistische leerling die moeite had om een hulpvraag te stellen. De leraar gaf haar een meetlat met 2 kleuren. Zo kon de leerling met groen aangeven: ‘Alles oké’ en met rood: ‘Ik heb een vraag’. Een zinvolle tip waar trouwens veel leerlingen baat bij hebben. Na een tijdje bleek dat de leerling met autisme het latje alleen gebruikte om te meten, maar niet om hulp te vragen. Ze kan namelijk maar 1 betekenis aan een lat geven en die niet aanpassen aan de context.”

“Hoe check je in een autismevriendelijke school of een leerling je bedoeling begrijpt? Je vraagt beter niet gewoon: begrijp je het? Vraag concreter door: wat heb je onthouden, wat ga je nu doen, wat wist je al, wat vond je moeilijk … Weer iets waar alle leerlingen baat bij hebben.”

5. Autismevriendelijke wereld start op school

“Geef mensen wat extra tijd en heb geduld. Daar komen we al ver mee en is eigenlijk mensvriendelijk voor iedereen. Een autivriendelijke wereld start met begrip voor anders zijn en hoe we naar onze medemensen kijken. Daar speelt het onderwijs een heel belangrijke rol in.”

© Kevin Faingnaert

6. School mag geen gouden kooi zijn

7. Een superordelijke collega is niet autistisch

“Je kan niet een beetje of zwaar autistisch zijn. Je hebt het of je hebt het niet. Je hebt geen verschillende vormen of gradaties van autisme, wel verschillende ondersteuningsnoden. Iemand met autisme met verstandelijke beperking heeft andere noden dan een autistische leerling met normale of hoogbegaafdheid. Sinds 2013 zijn alle vroegere verschillende termen zoals asperger of PDD-NOS geschrapt en valt alles onder autisme.”

“Tegenwoordig is in de neurodiversiteitsbeweging steeds meer een evolutie naar ‘neuro-affirmatief taalgebruik’ in plaats van ‘neuro-normatieve’ taal. We spreken vandaag liever over voorkeuren, verschillen, potentiële sterktes, wat het kind nodig heeft en minder over moeilijkheden, problemen, hoe autisme ‘afwijkt’, wat kinderen zouden moeten leren om ‘normaal’ mee te kunnen draaien.”

“Zo gebruik we de term ‘autismespectrumstoornis’ of de afkorting ASS minder en minder. Het benadrukt het stoornis-stukje terwijl in een wereld die neurodiversiteit omarmt, het niet meer gaat om ‘normaal’ en ‘stoornis’.”

“Sommige mensen verkiezen volgens person-first taalgebruik de term ‘mensen met autisme’. Anderen hebben liever de identity-first term ‘autistische mensen’. Heel wat leraren en ouders denken dat de term ‘autistische leerlingen’ beledigend of denigrerend is, maar eigenlijk gebruik je best de term die de persoon zelf wenst.”

8. School heeft geen diagnose nodig

“Het nadeel van een diagnose is dat het de leerling zelf, de leraar en de omgeving in een fixed mindset zet. In plaats van te zeggen: ‘hij snapt het niet door zijn autisme’, kan de leraar in een autivriendelijke school beter de vraag aanpassen zodat de leerling mee is. Het gevaar bestaat dat kleine dingen worden uitvergroot en alles wordt toegemeten aan autisme. Een leerling met autisme is ook maar gewoon een puber die soms koppig is, geen zin heeft om op te letten of een vak niet interessant vindt.”

“Autisme is heel moeilijk te herkennen en te testen. Een leraar heeft veel talenten, maar niemand verwacht dat die autisme kan herkennen. Belangrijker is om de noden van een kind te herkennen en erop in te gaan.”

“Bij een vermoeden van autisme mag je ouders niet verplichten of forceren om hun kind te laten testen. Elke ouder doorloopt het aanvaardings- en rouwproces op zijn eigen tempo. Gelukkig is een diagnose ook niet meer nodig om ondersteuning te krijgen op school. Een gemotiveerd verslag van het CLB is voldoende. Dat is een goede evolutie in onderwijs.”

9. We weten nog veel niet over autisme

“Het aantal mensen met autisme stijgt, omdat we de laatste 20 jaar veel meer onderzoek hebben en vroeger alarmsignalen herkennen – zelfs al op 6 maanden. Wat vroeger een stille of lastige leerling was, kan nu iemand met autisme zijn. De inschatting is dat ongeveer 1 à 2 % van de bevolking autisme heeft. De meeerderheid daarvan heeft een (rand)normale begaafdheid en er zijn meer jongens dan meisjes met autisme, al is er de voorbije jaren een stevige inhaalbeweging bezig bij meisjes en vrouwen.”

“In de Verenigde Staten gaat er enorm veel geld naar onderzoek, maar te veel naar hoe we autisme kunnen uitroeien. In Europa ligt de focus gelukkig meer op de levenskwaliteit van mensen met autisme en hun omgeving.”

10. Einstein en Greta Thunberg zijn geen superhelden

“Gebruik in een autivriendelijke school liever gewone rolmodellen en heb oog voor diverse rolmodellen. Een rolmodel moet niet én werk én een relatie én een gezin hebben én veel geld verdienen. Wij leggen vooral de nadruk op zinvolheid. Iemand kan geen werk, maar wel een zinvolle dagbesteding hebben.”

Kobe Vanroy is hoofddocent (Arteveldehogeschool) postgraduaat ‘Autisme begrijpen en begeleiden, in theorie en praktijk’ en coördinator van het postgraduaat ‘Meesterschap in persoonlijk begeleiding van mensen met autisme’.