Hoe omgaan met eetstoornissen in de klas?

An Vandeputte: “Anorexia nervosa, boulimia, onbedwingbare eetbuien: het zijn ziektes van alle tijden. Maar sinds de coronacrisis zien we inderdaad een sterke stijging in het aantal eetstoornissen in ons land. Van de ene dag op de andere hadden we geen controle meer over ons leven: activiteiten vielen weg en sociale contacten werden sterk beperkt. In een poging om houvast te creëren, waren we meer bezig met eten, beweging en gezondheid te controleren.”

An Vandeputte: “Volgens onderzoek komen eetstoornissen vooral voor bij meisjes tussen 15 en 25 jaar. Al horen we geregeld ook verhalen over kinderen uit het lager onderwijs die al volop calorieën tellen. Risicogroepen zijn tieners die ontevreden zijn over hun lichaam, of jongeren die sterk met gewicht en voeding bezig zijn, bijvoorbeeld in dans- en balletopleidingen, koksopleidingen of verzorgingsrichtingen.”

An Vandeputte: “Beginnende eetproblemen worden vaak op school ontdekt. Daar zijn er veel ogen die de jongeren dagelijks opvolgen. Denk maar aan de klastitularis, de turnleraar, de directie, het personeel dat toezicht houdt tijdens de lunch … Maar het eetgedrag van een leerling zegt zeker niet alles. Dat dat hier en daar wat hapert, hoort nu eenmaal bij de normale ontwikkeling van jongeren.”

An Vandeputte: “Je bent waarschijnlijk op je hoede als een leerling systematisch calorieën telt of te veel of te weinig eet. Maar vaak speelt er meer dan alleen het afwijkend eetgedrag. Het hele leven en functioneren van de leerling verandert meestal op verschillende vlakken. Zie je iemand snel veranderen van gewicht? Heeft een leerling geregeld een flauwte? Draagt iemand veel laagjes kleding boven elkaar vanwege de kou? Dat zijn enkele lichamelijke kenmerken die in de richting van een eetstoornis kunnen wijzen.”

“Is de leerling de laatste tijd vaker prikkelbaar, somber, in zichzelf gekeerd? Hoor je veel lichaamsontevredenheid in de kleedkamer? Of laten de schoolresultaten plots te wensen over? Dat zijn voorbeelden van psychosociale signalen. Zijn ze plots erg bezig met strakke sportschema’s? Of bewegen ze op vreemde tijdstippen en plaatsen? Als leraar is het vooral belangrijk om die verschillende signalen te herkennen. Deze checklist kan je daarbij helpen.”

An Vandeputte: “Voordat je de leerling aanspreekt, praat je eerst met een aantal collega’s of met het CLB. Vertel hen wat jij geobserveerd hebt. Herkennen ze dat gedrag? Als dat zo is, kan je samen bepalen wie er het best geplaatst is om te gaan praten met de leerling in kwestie.”

“Wie dat is, kan van veel factoren afhangen. Wie vertrouwt de leerling? Maar ook: voel je je comfortabel genoeg om het onderwerp aan te snijden en kan je er voldoende afstand van nemen? Leraren die zelf erg bezig zijn met gewicht en voeding, zijn vaak minder geplaatst: non-verbaal kunnen ze verkeerde signalen uitstralen.”

An Vandeputte: “De belangrijkste tip: maak van die leerling geen ‘specialleke’ in de klas. Blijf vooral de leerling zien, niet de eetstoornis. Zie je dat een leerling nog steeds niet eet tijdens de middag? Dan hoef jij er echt niet naast te gaan zitten om het voedsel op te dringen. Focus je niet te hard op dat bord. Als leraar is het niet je taak om politieagent te spelen. Jongeren leren tijdens hun therapie zelf wel stappen te zetten om te eten.”

“Vraag je leerling op welke manier jij dan wel kan helpen bij het herstel. Wat zijn moeilijke momenten voor de jongere en hoe kan je die opvangen? Als je leerling bijvoorbeeld aangeeft dat het in de refter veel te druk is, kan je misschien af en toe een eetmoment met de klas organiseren. Een picknick buiten of een gezellig momentje in je lokaal met wat muziek op.”

An Vandeputte: “Nee. Vroeger kozen heel wat scholen inderdaad voor zo’n ‘probleemgerichte’ aanpak wanneer een leerling een eetstoornis had. De hele klas kreeg dan les over de eigenschappen van die stoornis en de gevolgen ervan. Maar intussen weten we dat die aanpak schadelijke neveneffecten heeft.”

“Ten eerste creëer je zo een negatieve vorm van aandacht: leerlingen met het probleem worden – vaak tegen hun zin – in de schijnwerpers gezet. Vraag je leerling dus niet om erover te getuigen in de klas.”

“Zo’n educatief moment kan de rest van de klas ook op gevaarlijke strategieën brengen om het gewicht onder controle te krijgen. Onbedoeld wordt probleemgedrag genormaliseerd. De drempel wordt verlaagd, waardoor de kans groter is dat anderen dit gedrag zullen overnemen.”

“Preventiecampagnes die focussen op onder- of overgewicht doen trouwens ook meer kwaad dan goed. Vaak gaan leerlingen daardoor met verkeerde boodschappen naar huis: dat er ‘goede’ en ‘slechte’ voeding bestaat, dat vet slecht is, dat personen met overgewicht geen controle hebben en moeten afvallen, of dat slank zijn gekoppeld is aan succes in onze maatschappij.”

An Vandeputte: “Door te focussen op de 6 groeithema’s. In je klas kan je ruimte maken voor A.L.L.E.S: afwisselend eten, leuk bewegen, lief zijn voor jezelf, emoties hanteren, slapen en sociale verbondenheid. Samen vormen ze de bouwstenen van een gezonde leefstijl. Zo kan je bijvoorbeeld zelfwaardering versterken door te werken rond talenten, zonder het uiterlijk daarbij een overdreven belangrijke rol te geven.”

“Bouw aan een veilig klasklimaat waarin leerlingen hun gevoelens leren uitdrukken in plaats van ze te onderdrukken. Bespreek samen de oorzaken en gevolgen van stress en hoe ze ermee kunnen omgaan. Ook mediaweerbaarheid hoort daarbij. Via sociale netwerken worden leerlingen voortdurend geconfronteerd met ideaalbeelden, die vaak ook nog eens gemanipuleerd zijn. Laat hen ontdekken hoe ze zelf kapitein blijven over hun sociale media en ga daarover met hen in gesprek.”

“Daarnaast speelt taal een grote rol. Neutraal praten over eten, gewicht en uiterlijk heeft een duidelijke invloed op hoe jongeren naar hun lichaam kijken. Leer ze bijvoorbeeld communiceren als een echte body buddy of ontdek samen hun maatje voor lichaamstevredenheid. Zo ga je dieper in op de verschillende functies van het lichaam en alles wat het voor je doet. Of denk samen na over wat schoonheid is. Heeft dat niet vooral te maken met persoonlijkheid, met uitstraling? Dat komt van binnenuit.”

“Ten slotte kan je inzetten op het belang van goede sociale contacten. Vrienden en familie die jongeren accepteren zoals ze zijn, vormen een sterke beschermende factor. Leerlingen die zich goed omringd voelen, kijken meestal ook positiever naar hun eigen lichaam.”