Specialist

Fysiek geweld tegen leraren voorkomen en aanpakken

Reageer

Log in om te bewaren.

Delen

“Directeur bedreigd met mes”. “Leerling gooit stoel naar studiemeester”. De media smeren geweldincidenten op school graag breed uit. Het aantal gevallen van fysiek geweld tegen leraren steeg inderdaad de jongste 3 jaren, maar “leraren die aangevallen worden door een leerling, vormen nog altijd een grote uitzondering”, zegt specialist Hilde Leonard.

illustratie van jongen met gebroken bril en pleister

Het aantal gevallen van agressie van leerlingen tegen leraren in 2016 staat na 11 maanden op 72, zo blijkt uit cijfers van AgODi. In 2014 waren er 65 gevallen en in 2015 waren er 47. De laatste 3 jaar is er dus sprake van een stijging, maar het jaar daarvoor (2013) lag het aantal bijvoorbeeld op 80 en in 2011 behandelde het onderwijsministerie 75 gevallen. Elke situatie is er een te veel, maar er is nog altijd minder dan 1 kans op de 10.000 dat je als leraar gewond geraakt na een geweldincident op school.
 

Impact van agressie is groot

Zowel fysieke als verbale of psychologische agressie hebben veel impact op leraren. Hoe groot die impact is, hangt onder andere af van de mate waarin de school de leraar steunt.

“Het is erg belangrijk dat de directeur en collega’s luisteren naar wat er gebeurd is en het voorval niet als een losstaand feit bekijken. Ze moeten duidelijk maken dat agressief gedrag niet getolereerd wordt. Tegelijk is het goed om agressief gedrag te zien als een onderdeel in een escalatie, waarin heel wat factoren een rol speelden”, zegt Leonard.

“Steun voor slachtoffers is essentieel”, vindt ze. “Niet zeggen: ‘Heeft hij het zelf uitgelokt?’ maar in de eerste plaats luisteren en vragen: ‘Wat heb je nu nodig?’, ‘Kan je de klas weer in of zoek ik iemand die kan overnemen?’, ‘Hoe kunnen we dit herstellen?’

De loyauteit naar het personeel toe moet centraal staan. Zo handelt de school een incident altijd vanuit het mandaat van de leraar af. Als een leraar een leerling tijdens de les naar de coördinator stuurt, dan legt die bij voorkeur niet meteen een straf op. De coördinator luistert en laat bekoelen. Dan koppelt hij terug naar de leraar. Die wordt betrokken bij de afhandeling en de zwaarte van de straf.”

“Als je dat niet doet, stopt een conflict op het einde van de les en start het opnieuw de volgende les. De rekening blijft dan openstaan, relaties verzuren en de kans op nieuwe conflicten wordt alleen maar groter”, benadrukt Leonard.

 

Agressie is onvermijdelijk

“Leraren denken al gauw: help, we hebben het niet meer in de hand”, zegt Hilde Leonard. “Maar agressie is deel van omgaan met elkaar. Dat is menselijk. Waar mensen samenleven, wordt wel eens over de schreef gegaan en niet altijd op een nette manier. Leerlingen die zich in een ongemakkelijke situatie bevinden, kunnen grenzen overschrijden.”

Wat leraren ervaren als grensoverschrijdend gedrag, hangt erg af van hun eigen waarden en de context waarin ze zich bevinden. “Als een leerling tegen de ene leraar zegt: ‘Houd uw bakkes’, dan kan die dat misschien wel aan. Voor een andere is dat het ergste wat hem of haar kan overkomen”, zegt Leonard. Toch mag dit geen reden zijn om dit gedrag te bagatelliseren.”


Zet de meest ervaren leraren in de moeilijkste klassen

Hilde Leonard - agressiespecialist

Open communicatie, minder geweld

Je kan agressie verminderen en controleren door duidelijke regels af te spreken. “Maar je moet er als school op voorbereid zijn dat leerlingen ze zullen overtreden”, zegt Leonard. “Sommige scholen passen de regels zo strikt toe dat het niet meer menselijk is. Want als je regels toepassen louter interpreteert als grenzen stellen, dan vergeet je te luisteren naar het verhaal van leerlingen.”

Daarnaast kan de school gewenst gedrag stimuleren door sociale vaardigheden te trainen, aan groepsvorming te werken en een leerlingvolgsysteem bij te houden voor leerlingen met gedragsmoeilijkheden. De grootste kans op een agressieve reactie zie je immers bij leerlingen die zich niet goed kunnen uitdrukken, weinig zelfcontrole hebben of weinig coping-vaardigheden hebben in het omgaan met frustraties.

Dat alles bed je in een klimaat in waar leerlingen zich goed voelen. “Hoe opener de communicatie, hoe meer conflicten je kan vermijden. Als je een oplossing zoekt voor een probleem, voorkom je dat mensen gefrustreerd geraken en agressief reageren”, zegt Leonard. Meer bijscholing rond agressie is ook een goed idee. Of je grijpt structureel in. “Verander je lessenrooster en zet de meest ervaren leraren in de moeilijke klassen”, suggereert Leonard.
 

Bereid je voor

Wat als je ondanks alles toch te maken krijgt met fysiek geweld? “Dan blijf je in de eerste plaats rustig. Problemen ontstaan vaak als leraren overhaast handelen en zo onbedoeld olie op het vuur gooien. Probeer zo’n voorval ook niet alleen op te lossen.

Vraag je af wie je kan helpen. Je hebt iemand nodig die het publiek opvangt, iemand die het slachtoffer helpt, iemand die de dader kalmeert … Eigenlijk heb je daar het best een scenario voor in je noodplan: wie kan je bereiken, wanneer roep je de politie, wie heeft veel gezag en kan tussenkomen …”, zegt Leonard.

“De meeste scholen gaan heel goed om met agressief gedrag. Maar ook al voer je nog zo’n goed beleid, er zijn altijd incidenten die je niet kan voorkomen. Een school is een open plek. Je moet de competenties van leraren verhogen zodat ze niet emotioneel tilt slaan of de strijd aangaan. Te zwaar je beleid focussen op zware incidenten als die er niet zijn, vergroot alleen maar de onrust of het onveiligheidsgevoel van leraren.”

 


In het beleidsplan ter bevordering van welzijn en welbevinden in onderwijsinstellingen krijg je handvatten om om te gaan met geweld.