Gepubliceerd op
Specialist

Mogen we nog lesgeven, meneer?

Administratie en orde leggen al jaren druk op de lestijd. Vandaag komen daar doorgeschoven stukjes leerstof en veiligheidsmaatregelen bij. Onderwijsexpert Pedro De Bruyckere vertelt hoe jij dit schooljaar je tijd in de klas kan bewaken.
 

“Leraren liggen wakker van hun effectieve lestijd”, vertelt Pedro De Bruyckere (Arteveldehogeschool Gent). “Ook pre-corona al. De leescijfers van mijn blogteksten over time on task, het bewaken van lestijd, schoten door het plafond. En als ik lestijd laat vallen tijdens presentaties, gaan zowel de vingers als decibels omhoog.”

“Vandaag is lestijd meer dan ooit een schaars en kostbaar goed. We zullen klassen naar huis moeten sturen na positieve coronatesten en doorgeschoven leerstof aanpakken. Maar voor je effectieve leerstrategieën inzet om iedereen maximaal aan het leren te krijgen, moet je eerst je lestijd beschermen.”

Pedro De Bruyckere over lestijd bewaken

Pedro De Bruyckere: “Voor je effectieve leerstrategieën inzet om iedereen maximaal aan het leren te krijgen, moet je eerst je lestijd een beetje beter beschermen”

Niet makkelijk, toont TALIS-onderzoek. Steeds meer les gaat verloren aan administratie en ordehandhaving. Hoe veel lestijd verliezen we?

Pedro De Bruyckere: “Een kwart van de les. Leraren basis en eerste graad secundair zijn het daarover in TALIS roerend eens. Vaak tot hun eigen frustratie. De grootste boosdoeners zijn inderdaad administratie en ordehandhaving. Dat het percentage effectieve lestijd daalt, baart me zorgen. Temeer omdat de effectieve lestijd het laagst ligt bij kinderen die onderwijs het meest nodig hebben. Pijnlijk, want voor hen telt de klok dubbel zo snel.”

“En er is meer. Een recent Brits onderzoek toont dat we de verloren tijd onderschatten. Het wijst erop dat kleine stoorzenders – een hardnekkige laatkomer, een rinkelende smartphone, een collega die aanklopt om papieren te verzamelen – meer tijd happen dan we denken. Die onderbrekingen hebben een verborgen kost. Je leerlingen vinden hun concentratie niet in 1 vingerknip terug.”

“Soms ligt de oorzaak buiten de school. Doen leraren alles wat ze kunnen met prima lessen, maar kijken de grote ramen van het klaslokaal uit op het marktplein. Concentreer je op de wekelijkse, rumoerige marktdag als leerling maar eens op je rekensommen. Dan moet je met grotere oplossingen komen: pas je het uurrooster aan en reserveer je de turnlessen tijdens die ochtend? Of plak je het onderste deel van het venster af?”

Wat nu? In kaart brengen hoe vaak je lessen onderbroken worden?

Pedro De Bruyckere: “Waarom niet? Een weekje turven hoeveel lestijd administratie en orde opslokken, hoeveel onverwachte onderbrekingen je les storen. Echt alles: moet je noteren wie een fluohesje heeft of briefjes verzamelen met bestelde wafels? Staat een collega aan je deur omdat jij die weerbarstige beamer wél aan de praat krijgt? Duurt het lang voordat alle kinderen hun atlas in de kast vinden of hoor je tot 9 uur veel straatlawaai terwijl een rustiger lokaal onbezet is?”

“Neem je les op je smartphone op. Of vraag een stagiair die je observeert om die onderbrekingen eens bij te houden. Doe dat met het volledige team. Dan kan je samen bespreken waar je kleine stukjes realistische winst kan boeken. Blijven leerlingen beter in focus als de atlassen klaarliggen op hun bank of niet?”


Regels, routines en relaties zijn de beste tijdbewakers; zeker als het hele team ze deelt

Pedro De Bruyckere - Onderwijsexpert

“En iedereen verliest wat tijd na de speeltijd. Maar in sommige klassen zijn leerlingen na 1 minuut weer aan het werk, in andere duurt het 5 minuten. Leer van elkaar: misschien geeft je collega vóór de speeltijd al instructie en weten zijn leerlingen perfect wat ze moeten doen. Dat kan je moeiteloos overnemen.”

Regels, routines en relaties zijn de beste tijdbewakers. Zeker als het hele team ze deelt. De snelste leerlingen doen er 20 dagen over om een routine eigen te maken, andere tot 250. Als je dan het jaar daarop weer andere gewoontes moet aanleren, verlies je veel tijd.”

Pedro De Bruyckere over lestijd bewaken

Pedro De Bruyckere: “Dat we net door minder planlast tot meer lestijd komen? Dubbel geluk voor elke leraar”

Kan je voorbeelden geven van regels en routines?

Pedro De Bruyckere: “Telefoons vooraf wegstoppen, afspraken over laatkomers en hoe leerlingen materiaal klaarleggen, een vaste opdracht als je les 3 minuten te vroeg stopt of leerlingen iet sneller klaar zijn dan hun klasgenoten. Die moeten weten: er ligt een stapeltje Asterix-strips achteraan in de klas om mijn Frans te oefenen of een blinde kaart om rivieren te memoriseren. Of: dat stukje huiswerk of die uitbreidingstaak kan ik nu al in stilte aanpakken.”

“Spreek ouders aan als hun kinderen systematisch te laat komen. Netjes voor de schoolbel arriveren is een routine. Zeker in kleuterklassen denken ouders ten onrechte dat het niet zo nauw steekt. Maak ze duidelijk: jouw nonchalance haalt de kwaliteit van mijn les of gesprek naar omlaag. Niet alleen jouw kind, maar alle leerlingen zijn daarvan de dupe.”

Je pleit niet voor minder kringgesprekken of didactische uitstappen?

Pedro De Bruyckere: “Nee. Schrap geen kringgesprekken of klasontbijten, blijf ingaan op vragen, vertel grapjes en anekdotes. Ook dat kan bij uitstekend onderwijs horen en hoeft geen tijdverlies te zijn, je bouwt aan een goede relatie met je leerlingen. Idem voor didactische uitstappen. Effectieve leertijd vertelt niet hoe je de leertijd benut, wel dat je ze bewaakt om daarna te bekijken hoe je ze goed inzet. Het is geen synoniem voor de leraar die instructie geeft en leerlingen oefeningen laat maken.”


Vandaag zitten we gemiddeld aan 75% benutte leertijd, dat betekent dat je op 4 leerjaren eigenlijk 1 schooljaar verliest

Pedro De Bruyckere - Onderwijsexpert

“Zet daarbij technologie verstandig in. Afwezigheden afroepen, moet dat echt meteen en luidop, of vink je in stilte je lijst af wanneer je leerlingen een individuele opdracht hebben? En zet technologie ook in als leermiddel. Denk aan flip the classroom. Als leerlingen dat gewoon zijn, dan win je lestijd in de klas. Terwijl het pure lesgeven aan 25 leerlingen in 25 slaap- of woonkamers misschien minder ideaal is: dan mag je nog zoveel afspraken maken, de onderbrekers heb je nooit in de hand. Denk maar aan chat-oproepjes, inkomende mails, labiel internet, broers of zussen die aandacht eisen.”

Legt time on task geen extra druk op leraren en leerlingen en mooie informele leerkansen?

Pedro De Bruyckere: “Net niet. Door lestijd te bewaken creëer je helderheid en rust. Want een leraar die 3 minuten aan administratie verliest en 8 aan ordehandhaving, raakt opgejaagd. Die ziet de tijd tikken, twijfelt of hij alle leerstof nog rond krijgt. Dan schieten spontane momenten of gesprekken met leerlingen er automatisch bij in.”

“Net door je lestijd effectief te beschermen, komt er tijd voor het relationele aspect van onderwijs. Het helpt ook je klasmanagement En het wordt nog mooier: nadenken over effectieve lestijd dwingt ons om planlast te bekijken. Dat we net door minder planlast tot meer lestijd komen? Dubbel geluk voor elke leraar.”
 

100 procent effectieve lestijd is onmogelijk. Wat kan wel?

Pedro De Bruyckere: “Terugwinnen wat we de laatste jaren aan effectieve lestijd verloren. Zonder door te slaan in stopwatch-onderwijs, zoals een Britse school die strak timet hoeveel tijd leerlingen krijgen om naar een andere klaslokaal te rennen.”

“Vandaag zitten we gemiddeld aan 75% benutte leertijd. Dat betekent dat je op 4 leerjaren eigenlijk 1 schooljaar verliest. Als je dat percentage met je school omhoog krijgt, creëer je meer leerwinst dan wanneer je alle leerlingen 1 uur extra in de klas houdt. Zeker als je tegelijkertijd werk maakt van effectieve leerstrategieën en het curriculum ontvet, zodat het mandje van leraren niet overloopt.”

Klasse Magazine = cadeau aan jezelf *

  • 4 kwaliteitsnummers met inspiratie van leraren en experts.
  • Fraai ondersteunend materiaal (kalender, poster, ...)
  • Je Lerarenkaart 2021 valt gewoon in je brievenbus.
*Betaal vóór 3 november en krijg je Lerarenkaart 2021 thuisbezorgd.