Gepubliceerd op
Zo doen zij het

‘Lesson Study’: effectief collectief leren met het lerarenteam

Samen met je collega’s een les ontwerpen, uitvoeren, onderzoeken en bijsturen. En zo je lespraktijk versterken én je leerlingen beter laten leren. ‘Lesson Study’ klinkt als een droom. Waarom doen we dit in Vlaanderen dan (nog) niet?

“‘Lesson Study’ is een laagdrempelige en relatief goedkope manier van professionalisering die op de huid van de leraar zit. Leraren werken immers samen met collega’s aan een les en vertrekken daarbij van hun eigen leerlingen, leerstof en vraag.” Dat zeggen Heidi Verlinden en Steven Mannens, pedagogisch begeleiders van Provinciaal Onderwijs Vlaanderen (POV).

Heidi Verlinden en Steven Mannens, pedagogisch begeleiders over lesson study

Steven Mannens – pedagogisch begeleider: “We observeren en evalueren niet de leraar, maar het leerlinggedrag”

Samen een les maken

Leraren vergaderen toch veel op school? “Ja, over de opendeurdag of het schoolfeest, maar niet over de job zelf. Je kan nochtans van elkaar leren, ook al sta je in verschillende graden en klassen of geef je andere leerinhouden”, stelt Mannens. “Samen een les maken, die proefles geven, observeren en bijsturen, verhoogt je pedagogische en didactische knowhow. Leerlingen zullen beter leren en ook de teamgeest wint bij ‘Lesson study’.”

Leerlinggedrag als vertrekpunt

Lynn Michiels en Anne-Marie Raskin knikken bevestigend. Ze geven Frans in de B-stroom van het PIBO in Tongeren. Lynn in de eerste graad, Anne-Marie in de bovenbouw. Hun leerlingen hebben weinig zin in dat ene uurtje Frans per week en de diverse beginsituaties van de leerlingen maken het niet gemakkelijker. Nederlandse instromers hebben geen voorkennis, Waalse leerlingen vragen zich af wat het hen oplevert en de Vlamingen dragen vaak negatieve ervaringen met de taal mee.

Lynn en Anne-Marie proberen, maar hebben niet de indruk dat hun pogingen aanslaan. Enter Heidi en Steven. Dat duo begeleidt in hun school de cyclus ‘Lesson Study’. 8 dagdelen, gespreid over een trimester, zijn ze in de weer.

Hoe dat gaat? Mannens: “Eerst creëren we met de leraren een veilig leerklimaat. Samen werken, laat staan samen leren, zit nog niet ingebakken in onze schoolcultuur. Daarom maken we een duidelijke afspraak: we observeren en evalueren niet elkaar, wel het leerlinggedrag en het lesontwerp.”

Interview de leerling

“Dan formuleren we de onderzoeksvraag. Die is altijd gelinkt aan leerlinggedrag. Lynn en Anne-Marie willen de startmotivatie voor een woordenschatles Frans verhogen. We verdelen hun leerlingen in 3 groepen: van nauwelijks tot gewoon gemotiveerd. 1 leerling uit elke groep wordt de case-leerling. Die observeren we tijdens de proeflessen en interviewen we daarna.”


Ik zou meteen in een nieuwe cyclus stappen

Lynn Michiels - leraar

Voor ze aan het lesontwerp beginnen, zoeken de leraren in literatuur en onderzoek naar mogelijke antwoorden. “Voor het echte lesontwerp schuift een expert mee aan tafel. Dat was hier een docent van de PXL-lerarenopleiding.”

Binnen de comfortzone blijven (of net niet)

“Als procesbegeleiders waken we erover dat het lesontwerp niet te ver buiten de comfortzone van de leraar gaat. Het moet haalbaar zijn en het proces moet goesting geven. Maar Lynn en Anne-Marie zijn all the way gegaan. Ze hebben voor het eerst interactieve pdf’s gemaakt en die op iPads gezet bijvoorbeeld. Ze vroegen ook aan de praktijkleraren op school naar interesses bij de leerlingen waaraan ze hun les konden koppelen. Zo kwamen ze uit bij de veemarkt in Libramont en bij de verschillen tussen koeienrassen.”

Anne-Marie gaf de eerste proefles. “De observatoren houden op dat moment elk een case-leerling in het oog”, vertelt Steven. “Hoe reageert hij op de instructie? Wat schrijft hij op? Welke non-verbale reacties zijn er? Na de les interviewen we die leerlingen ook. Ze geven echt constructieve feedback. Samenwerken in groepjes van 5 vonden ze bijvoorbeeld moeilijker dan in duo. En een gemotiveerde leerling vroeg om een verbetersleutel en meer oefenmogelijkheden.”

Zenuwen als voor een stageles

Op basis van een uitgebreide nabespreking hebben Lynn en Anne-Marie de les herwerkt. Vandaag is het de beurt aan Lynn om die tweede versie te testen in een andere klas. Ze is zenuwachtig, want ze kent die 14 vierdejaars niet. Weer kiezen de observatoren een strategische plaats om hun case-leerling te monitoren.

Een lesuur lang verloopt alles opvallend vlot en rustig. Alle leerlingen doen mee, ook de minder gemotiveerde jongens. Opnieuw leert het interview met de leerlingen treffende dingen. De meerkeuzevragen op de interactieve pdf zijn een voltreffer, want schrijven kost anders veel tijd en energie. De Kahoot-quiz valt erg in de smaak bij competitieve leerlingen.

Heidi Verlinden en Steven Mannens, pedagogisch begeleiders over lesson study

Heidi Verlinden – pedagogisch begeleider: “Voor het lesontwerp schuift een expert mee aan tafel”

Frans kan dus ook leuk zijn

Ook Lynn is erg enthousiast: “Iedereen was bezig met de les en een leerling zei op het einde ‘Frans kan dus ook leuk zijn.’ Wat wil je als leraar meer?” Ze vindt de werkwijze van ‘Lesson Study’ heel verhelderend: “Na de eerste les interviewde ik een leerling die ik met wisselend succes 2 jaar in de klas had. Dat gesprek leerde me veel zaken die me indertijd geholpen zouden hebben. Verder gebruik ik Kahoot en de iPads nu ook in mijn eigen klassen. Als het van mij afhangt, stap ik meteen in een nieuwe cyclus. Ik heb zelfs al een mogelijke startvraag in mijn hoofd.”

Wat kost Lesson Study? Tijd

‘Lesson Study’ heeft zijn nut al bewezen. In Japan zit die vorm van collectief leren in het DNA van elke leraar. Diverse onderzoeken noemen het een effectieve en duurzame manier van professionalisering. Maar het is ook tijdsintensief. Dat beaamt Steven Mannens: “Verdiepen, reflecteren, verder bouwen, daar neem je beter je tijd voor. We willen ook geen slap afkooksel brengen, want dat levert te weinig op. Budgetten zijn beperkt, maar de effecten van – vaak korte – trainingen of nascholingen ook. Als het gaat over professionalisering moeten directies en leraren dus keuzes maken.”

 

logo Veranderwijs.nu
Dit artikel kwamen tot stand in een samenwerking tussen Veranderwijs en Klasse.
Veranderwijs wil innovatieve onderwijspioniers samenbrengen en inspireren. Kriebelt het bij jou ook om iets nieuws uit te proberen? Op www.veranderwijs.nu kan je ideeën vinden en uitwisselen.

Het beste van Klasse in je mailbox?

  • Al 51.000 leraren zijn abonnee
  • 1 keer per week en helemaal gratis
  • Verhalen van collega’s, concrete praktijktips, exclusieve wedstrijden ...