Wat als leraren elk jaar meeschuiven met hun leerlingen?

“Ik kon ze niet tegenhouden”, verontschuldigt directeur Natalie Drees zich terwijl ze de deur naar de lerarenkamer openzwaait. Daar zit een bonte bende leraren klaar: Wouter, Valerie, Katrien, Sam, Wendy, Nicky, Isabelle … Te veel stemmen om in 1 interview aan het woord te laten. Maar getuigen over sterk teamwerk doe je als team, toch? Het volgende anderhalf uur vullen deze leraren elkaars zinnen aan over meeschuiven met je leerlingen. Enthousiast, en met opvallend veel energie. 

Of er vroeger minder energie was? “Er was nood aan verandering”, trapt Natalie het gesprek af. “Enkele jaren geleden voelden we dat we gedrag gezamenlijk moesten aanpakken. Te veel leraren worstelden in hun eentje, de lestijd slonk. En in de arbeidsmarktgerichte opleidingen zagen we te veel C-attesten: veel leerlingen verlieten de school zonder diploma. In de eerste graad A‑stroom schreven dan weer weinig leerlingen in. Onze school was vaak tweede keuze. We moesten een eigen identiteit ontwikkelen, zeggen waar we voor stonden.”

“Op dat moment liep via ‘Warme Scholen’ al een pilootproject met onze collega’s van Zorg en Welzijn in de arbeidsmarktfinaliteit. Als ‘Team Zorg’ begeleidden ze verschillende jaren na elkaar dezelfde groep leerlingen en werkten ze intensief samen. Heel wat collega’s vonden die aanpak inspirerend.”

“En dus koos het team voor een nieuwe koers, met kleine lerarenteams die samen met de leerlingen meeschuiven naar een volgend jaar: Team Flextra (eerste graad B-stroom), Team Organisatie en Logistiek, Team Humane, Team Sport … Een klastitularis en enkele vakleraren blijven verschillende jaren bij dezelfde klasgroep. Zo werken leraren hechter samen en staat niemand er alleen voor.”

© Kevin Faingnaert

Wél mijn probleem 

Gedrag en didactiek samen aanpakken was onvermijdelijk geworden, gaat leraar en trekker van Team Sport Wouter verder. “Onze leerlingen Sport durven de boel op stelten zetten, zeker tijdens algemene vakken. Vroeger trok je de deur achter je dicht. Wat zich bij een collega afspeelde was ‘niet jouw probleem’. Zeggen veel leraren dat, dan heeft dat een impact op de orde op school. Nu tackelen we problemen samen.”

“Is er iets aan de hand in de les wiskunde, dan hoor ik dat snel van die collega. ‘Hoe kan u dat zelfs maar weten?’ vragen leerlingen soms. Algemene regels voor de richting Sport hangen we op in het klaslokaal: ‘Ik let op, ik zwijg als iemand aan het praten is, ik ben altijd in orde met mijn materiaal.’ Zondigen ze, dan kiezen we liever een alternatieve straf. Nablijven werkt niet altijd bij ons publiek. Wie tijdens de les Nederlands over de schreef gaat, komt ’s middags mee rondjes lopen. Dat begeleiden we als team beurtelings.”

“Grote meerwaarde: de sterkere band die we nu opbouwen met de leerlingen. Omdat je verschillende jaren bij dezelfde klasgroep blijft, zien leerlingen altijd een bekend gezicht. Zij leggen hun zorgen makkelijker op tafel, wij weten welk rugzakje een leerling meedraagt. En we kunnen terugvallen op eerdere ervaringen wanneer een leerling moeilijk gedrag vertoont.” 

“In een bevraging over het meeschuiven met de leerlingen, antwoorden leerlingen vaak hetzelfde. Gebeurt er iets, dan krijgt dat snel een gevolg. Soms vinden ze het bijna vervelend dat we ze zo op de huid zitten. Maar het brengt ook rust dat leraren hetzelfde zeggen en dezelfde regels hanteren.”

“Klassenraden over gedrag en leren halen we uit elkaar”, pikt directeur Natalie in. “Op 4 momenten in het jaar hebben we een groeirapport, over leren en punten. De klastitularis bespreekt dat vooraf met zijn team en doet dan een uitgewerkt voorstel aan de klassenraad. Vaak kan iedereen zich daarin vinden. Klassenraden over gedrag worden samengeroepen op vraag. Als er een traject of verhoogde zorg nodig is, bijvoorbeeld. Maar omdat we elke klas met een vertrouwd lerarenteam omringen, zijn we die problemen vaker voor.”

© Kevin Faingnaert

7 jaar samen

Iemand verplicht aan een team toewijzen, vermijdt Natalie. Ze polst wie zich wil engageren voor de A-stroom en wie beter aardt in de B-stroom. Voor alle finaliteiten vindt ze leraren bereid. Zo reist leraar Valerie van Team Flextra wel 7 jaar mee met haar leerlingen.

“Ik geef godsdienst van het eerste jaar B-stroom tot het zevende jaar in de arbeidsmarktfinaliteit. Niet de gemakkelijkste groep, maar ik kies er bewust voor”, zegt ze. “Leerlingen in het zevende zien afstuderen die je in het eerste jaar in je klas kreeg, dat doet je iets. Elk schooljaar bereid ik andere lessen voor in dit systeem. Maar ik ken de leerlingen beter en kan er meer op inspelen. Ik weet wanneer ze kunnen ontploffen of het moeilijk hebben.”

“Of ik ze nooit beu ben of ze liever eens ‘afgeef’ op het einde van het jaar? Ik zie altijd ook hun positieve kanten. En zij weten dat ze met jou verder moeten. Dus zijn ze meer bereid om aan die band te werken.”

“Aandachtspunt: dat je goed blijft samenwerken met je vakcollega’s. Zodat je elke leerlingengroep dezelfde onderwijskwaliteit kan garanderen en niemand zich terugtrekt op zijn eigen eiland. Op didactisch vlak heeft het meeschuiven met je leerlingen trouwens ook voordelen. Ik kan wat met het leerplan schuiven binnen een graad, meer in functie van de groep denken. Die autonomie geeft mijn job zin. ”

Puzzelen voor gevorderden

Opdrachten, uurroosters, klassenraden: wordt de personeels­puzzel niet erg complex als leraren meeschuiven met hun leerlingen? Directeur Natalie wikt: “Ook wie voltijds werkt, heeft een lesvrije halve dag. We doen wat we kunnen om opdrachten zo gunstig mogelijk in te delen. Maar de pedagogische werking heeft voorrang. En elke donderdag roosteren we overleg in, van 15.30 tot 17 uur.”

“Dat bijna elke leraar in verschillende graden staat, leidt ook tot extra denkwerk. Wie vastbenoemd is in de derde graad, vragen we nu om toch ook in het vierde jaar enkele uren op te nemen. Ik hou rekening met de verschillende studierichtingen die leerlingen kiezen zodat telkens een leraar mee schuift.” 

“Een voorbeeld: een leraar geeft geschiedenis in het derde tot het zesde jaar van de richting Humane wetenschappen. Die wijs ik ook een paar uur geschiedenis toe in de richting Gezondheidszorg binnen datzelfde domein Maatschappij en welzijn. Maken leerlingen van Humane de overstap naar Gezondheidszorg, dan kennen ze daar alvast een leraar. Die kan de juiste info overdragen in de klassenraad.”

“Op dezelfde manier laten we een collega uit de eerste graad B-stroom meeschuiven met de leerlingen van het Team Organisatie en logistiek in de tweede graad. Een andere verhuist mee naar Team Zorg, nog een andere gaat naar Team Auto en elektriciteit.” 

“Omdat je lesopdracht als leraar op die manier versnipperd raakt, stijgt de kans dat je meer verschillende lessen moet voorbereiden. Dat zorgde eerst voor weerstand. Maar samen keuzes maken betekent ook: samen oplossingen zoeken voor gevolgen van die keuzes. Of dat lukt? Meestal. Als je mensen tijd geeft. En luistert naar wat ze je vertellen. Ik vertrek bij álle collega’s van hun eigen voorkeur voor een team.” 

© Kevin Faingnaert

Sterke schouders

Wie team zegt, zegt overleg. Vreet die vergadertijd niet aan andere taken, zoals lessen voorbereiden en verbeteren? “Je vergadert misschien meer, maar je verdeelt het werk over meer schouders”, ervaren leraar Katrien en haar collega’s. “En je wordt sterker in je job.” 

“Ons Team Humane komt wekelijks samen, en dan zijn die momenten nog te kort. Onder de lunch praten we over een leerling die het lastig heeft of over de visie van ons team. Zoals de vraag hoe we leerlingen uit de eerste graad bewuster helpen kiezen voor onze richting.”

“We hebben vrij grote groepen leerlingen die veel zorg vragen. We ondersteunen elkaar en spelen kort op de bal”, gaat Katrien verder. “Vroeger moesten we eerst via verschillende instanties zoals de leerlingenbegeleiding. Nu handelen we onmiddellijk. En we noteren samen dingen voor het leerlingvolgsysteem. Zo hou je meer energie over dan wanneer je dat in je eentje moet dragen.” 

“De collega’s die oorspronkelijk niet geneigd waren om in een team te zitten, bedenken zich. Je kan het werk veel beter verdelen. Ieder doet waar die goed in is of energie uit haalt. Ik neem het creatieve op mij, een collega de uurroosters, een andere de gesprekken met ouders. Dat loopt vlot.”

“De lijn naar ouders is vandaag korter. Omdat je hen door de jaren sneller leert vinden als bondgenoot. En omdat je ook de steun van collega’s voelt om moeilijke oudergesprekken tot een goed einde te brengen.” 

Mooie cijfers

Werpt het teamverhaal van de school zijn vruchten af? “Uit onze data blijkt alvast van wel”, zegt Natalie. “De ongekwalificeerde uitstroom zakte op 5  jaar tijd met meer dan de helft: steeds minder leerlingen verlaten de school zonder diploma. Enerzijds omdat we meer inzetten op flexibele trajecten of de overstap naar andere systemen, zoals het deeltijds onderwijs, het CVO of de examencommissie.”

“Anderzijds omdat we er steeds beter in slagen om leerlingen juist te oriënteren aan het einde van de eerste en de tweede graad. Onze leraren kennen hun leerlingen beter, weten wie ze zijn, wat ze willen en waar hun talenten liggen. Als je een klas tweedejaars zowel voor wiskunde als voor techniek hebt, verruimt dat je blik. En als je ook in de hogere jaren lesgeeft, heb je een scherpere kijk op de uitdagingen waar je leerlingen het jaar daarna voor staan.”

“Nog een – pril – cijfer: de tuchtprocedures. De laatste jaren groeiden onze leerlingenaantallen snel. De tuchtprocedures stegen mee. Vorig jaar startten we 22 procedures. Van 17 leerlingen moesten we uiteindelijk afscheid nemen. Op dit moment lopen er maar 3 procedures en moesten we maar 1 leerling laten gaan.”

“Omdat lerarenteams een moeilijk traject met een leerling als hun verantwoordelijkheid beschouwen, duwen ze het minder snel van zich af. Onze school wordt ook duidelijk warmer: uit bevragingen weten we dat de motivatie én het welbevinden van onze leerlingen steeg. Samen met de leerwinst.”

© Kevin Faingnaert

Teambuilding

Doen wat je graag doet, een wekelijks overlegmoment of een concreet doel: wat is de gouden tip die deze leraren hebben voor wie ook op deze manier wil werken?

Leraar Katrien denkt terug aan de bewogen start. “Mijn collega en ik wilden heel graag meer samenwerken, om nauw bij de leerlingen te staan en elkaar goed te kennen. Ilse, die statistiek geeft, zag dat ook zitten, gezien de impact van haar vak op de toekomstige studies van de leerlingen. Met ons drieën liepen we wat snel, vonden andere collega’s.” 

Natalie knikt. “Toen Team Humane vaart nam, kregen sommige leraren schrik: ‘ik ga uit de boot vallen’, of: ‘ze willen me niet’. Wat helemaal niet de bedoeling was”, duidt ze. “We houden maximaal rekening met de bezorgdheden van alle collega’s. Lukt het toch niet, dan gaan we het gesprek aan. Sommige leraren hakten de knoop door en vertrokken: ‘Als je dit van mij vraagt, vind ik hier geen werkgeluk.’”

“Bij sollicitatiegesprekken ben ik duidelijk over onze verwachtingen. Loopt die persoon er niet warm voor, dan stopt het. Ik vraag ook altijd of er iemand van het team bij dat gesprek zit. Die moet tenslotte met de nieuwe collega samenwerken. Starters vertellen ook dat ze het fijn vinden om meteen opgenomen te worden in een team. Je moet hier niet van nul beginnen.”

Terwijl haar team druk napratend vertrekt om weer les te gaan geven, maakt Natalie de balans op van 5 schooljaren met de vernieuwde aanpak. “Sommige teams hadden iets meer begeleiding nodig, maar ongeveer 95% van de leraren draait goed mee in dit systeem.”

“In de personeelsbevraging van onze scholengroep scoren we zeer laag op conflicten onder leraren. We kunnen met trots zeggen dat we een van de exemplarische ‘Warme Scholen’ zijn. De sfeer is hier bovengemiddeld goed. We werken hard, maar we werken samen. Én we zien hoe onze inspanningen resultaten opleveren. Dat is de beste teambuilding die je kan wensen.”