Vlaanderen
Klasse.be

Tips

Startende leraar? Krijg elke maand een tip

  • 30 augustus 2023
  • 11 minuten lezen

Als startende leraar krijg je heel wat eerste keren op je bord: leuk en spannend, maar ook best vermoeiend. Hoe maak je afspraken met je leerlingen? Hoe blijven oudercontacten constructief? En hoe bewaak je de werkdruk? Starter Yara Vervoort en lerarenopleiders Joke Boeckx en An Leroy serveren je elke maand een selectie tips en tools.

Dat veel startende leraren het onderwijs binnen de 5 jaar verlaten, wist je vast al. Maar wees gerust: dat ligt niet alleen aan die starters. Uit onderzoek blijkt dat starters die goed opgenomen worden door het schoolteam meer geneigd zijn te blijven. Of ‘het onderwijs’ jou ligt, heeft dus ook veel te maken met het beleid en de begeleiding van je school.

Voor je jouw deel van de verantwoordelijkheid opneemt en naar de tips en tools scrolt, maak je best een mental picture van deze grafiek. De meeste startende leraren maken in hun eerste schooljaar 6 fasen door: 

Grafiek startende leraren

1. Vol verwachting

In de eerste fase klinkt veel enthousiasme – en een beetje idealisme – door: ‘Zin in! Met alle kennis uit de opleiding kan ik creatiever en doordachter te werk gaan dan de leraren die ik zelf had. Op naar een betere wereld!’  

2. Overlevingsmodus

In de tweede fase schuurt dat idealistische enthousiasme met de realiteit: ‘Oei, die supertoffe les waaraan ik 3 uur voorbereidde, slaat helemaal niet aan. En moet ik echt naar die vergadering? Mijn lessen voor morgen zijn nog niet voorbereid …’ 

3. Twijfel en ontgoocheling

In de derde fase twijfel je aan jezelf en raak je misschien wel ontgoocheld: ‘Bij al mijn collega’s gaat het precies vlot en bij mij lukt het niet. Is dit wel de juiste job voor mij?’  

4. Heropleving

Maar wanhoop niet: doorzetten – en hulp vragen – doet heropleven. Ook deze fase heeft ups en downs, maar over het algemeen brengt ze nieuwe energie: ‘Yes, ze hebben ein-de-lijk door wat ik 8 lessen geleden bedoelde! Laat die progressie nu maar komen.’  

5. Reflectie

De heroplevingsfase gaf meer mentale ruimte om te experimenteren in je lessen en te ontdekken welke stijl bij jou en je klas(sen) past. Authenticiteit scoort bij leerlingen, maar hoe ‘ben’ je authentiek? Reflecteren over de lessen die (niet) aansloegen, doe je best in alle fases. Maar het einde van het schooljaar is een extra goed moment om je sterktes en werkpunten nog eens te overschouwen. 

6. Gedreven

Weten waar je sterktes en werkpunten liggen, is een goede manier om het volgende schooljaar gedreven te starten. Wat ook helpt: genieten van die welverdiende vakantie. 


Noot: deze grafiek geeft weer hoe een eerste schooljaar voor de meeste starters verloopt en voorspelt niet per se hoe het voor jou zal zijn. Niet iedereen start in september aan dat eerste schooljaar, de verschillende fases duren bij de ene wat langer dan bij de andere en de kans bestaat dat je in de eerste jaren regelmatig op een nieuwe school start. Maar in een vlaag van zelftwijfel is het wel fijn om te weten dat je niet alleen bent. En dat de zon aan het einde van de grafiek schijnt 😉. 


Joke Boeckx

Als startende leraar stoot je snel op het buffeteffect: je overlaadt je bord. We kiezen daarom voor een vast maandmenu met een behapbare selectie aan tips en tools.

Joke Boeckx
lerarenopleider

Augustus

An Leroy, lerarenopleider Karel de Grote Hogeschool: “Met een goede voorbereiding win je veel. Ken je je opdracht op tijd? Werk je dan enkele weken voor de start in. Hoor je ze pas een paar dagen voor je eerste lesdag? Beperk je dan tot het hoogstnoodzakelijke: de schoolafspraken nagaan, je klasafspraken formuleren, weten bij wie je terecht kan voor hulp en je eerste lessen voorbereiden.” 

Tips

  • Vermijd nachtelijk gepieker met deze checklist. Wie moet je kennen? Wat moet je weten? Waar moet je wanneer zijn? En heb je het juiste materiaal bij?  
  • Start je lessen met duidelijke klasafspraken, zoals de verdeling van de klastaken. Zo vermijd je later een hoop rechttrekwerk. 
  • Hetzelfde geldt voor een warme klassfeer. Wie de gouden weken benut, wint in de loop van het schooljaar tijd.  
  • Ook je loon, rechten en plichten kunnen een bron van stress zijn. Met deze 12 vragen en antwoorden over je loopbaan informeer je je snel over de basics. 

September

Yara Vervoort, leraar lager onderwijs: “Zelf afspraken maken, een band met de leerlingen opbouwen, lessen volledig vrij ontwerpen: eindelijk mijn eigen klas. Aan enthousiasme was er in september geen gebrek. Maar ik merkte ook dat die verantwoordelijkheid overweldigt – en soms wat beangstigt. Ligt mijn lat niet te laag? Of te hoog? En ga ik wel juist om met die leerling?”

“‘Niet aarzelen: vraag om hulp’, luidde het advies tijdens mijn opleiding. Maar dat vond ik niet zo gemakkelijk. Collega’s die tijdens hun pauzes helemaal opgaan in een gesprek of last-minute lesvoorbereidingen, onderbrak ik niet graag. En ook collega’s die rustig van hun koffie genieten, wou ik niet ‘lastigvallen’ met mijn vragen.”

Joke Boeckx, lerarenopleider Odisee Hogeschool: “Bekijk het zo: jullie kunnen van elkaar leren. Als ervaringsdeskundigen kunnen collega’s jou helpen, maar ook jij hebt iets te bieden. Als net afgestudeerde ken je heel wat vernieuwende werkvormen. En zij-instromers nemen veel vakkennis mee uit hun vorige job. Bovendien: een school is toch dé plaats bij uitstek waar je iets leert?”

Tips

Oktober

Leraar Yara: “Ik zal er geen doekjes om winden: dat eerste jaar lesgeven, ‘t is écht pittig. In oktober komt veel bij elkaar: evaluaties, leerlingen die grenzen aftasten, oudercontacten. Dingen waar je als starter vaak (nog) niet bedreven in bent. Een uitputtingsslag, zeker met mijn perfectionisme.”  

“Ik had wel geluk: de directie op mijn school maakte vorig schooljaar werk van een digicharter. Duidelijke afspraken over e-mails hielpen me deconnecteren. En een van mijn collega’s stuurde me zelfs af en toe ‘s avonds een berichtje: ‘Boeken toe, genoeg gewerkt!’” 

Lerarenopleider Joke: Tijd maken voor jezelf is een uitdaging. Er zijn altijd leerlingen die een babbeltje kunnen gebruiken en je kan blijven verbeteren aan je lessen. Herinner jezelf er blijvend aan dat een overwerkt brein vaak niet de juiste beslissingen maakt – desnoods met een post-it op je laptopscherm. Om 1 uur ’s nachts nog een toets opstellen? Vermoeid voor de klas staan of naar het oudercontact trekken? De kans op fouten of miscommunicaties die je later veel energie kosten, is groot.” 

Tips

November

Leraar Yara: “De overlevingsmodus in de grafiek sleept helaas wel even aan. En leren deconnecteren was – en is – voor mij een proces. Toen een van mijn collega’s merkte dat ik het lastig had met sommige zorgnoden, deelde ik mijn onzekerheid. Ik oogstte veel begrip. ‘Heel herkenbaar,’ stelde ze me gerust, ‘ik worstelde en worstel nu nog met dezelfde dingen.’ Slechts 5 minuten zocht ze mee naar oplossingen en ik voelde me achteraf 20 kilo lichter. Met iemand praten, geeft je weer perspectief.”

Tips

  • Leerlingen met extra zorgnoden in je klas(sen)? Lees tips uit de praktijk. En besef dat je er niet alleen voor staat: een goed zorgbeleid wordt gedragen door het hele schoolteam
  • Het overzicht kwijt? Praat met je aanvangsbegeleider of een andere collega waar je je goed bij voelt. Of bepaal je prioriteiten met het Eisenhouwer-schema
  • Drukke momenten voor jou zijn vaak ook drukke momenten voor je leerlingen. Probeer je geduld niet te verliezen. Escaleert het toch, straf dan niet meteen, maar pak het conflict herstelgericht aan. 

December

Lerarenopleider An: “Terwijl leerlingen en leraren stilaan vermoeid raken, zorgen toetsen en examens voor stress. Blijf in december goed voor jezelf zorgen, maar zorg ook extra voor je leerlingen. Herhaal bijvoorbeeld enkele strategieën om goed te presteren op evaluaties en schrijf motiverende rapportcommentaren. Onthoud: zelfzekere leerlingen vragen minder energie dan zenuwachtige.”

Tips

An Leroy

Maak tijdens de kerstvakantie voldoende tijd voor jezelf. Die tijd heb je verdiend. En is nodig om in januari met een buffer te kunnen starten.

An Leroy
lerarenopleider

Januari

Lerarenopleider An: “Een opgeladen batterij biedt ruimte om met wat afstand je klasmanagement te bekijken. Niet alleen het letterlijk ‘orde houden met routines’ in de klas, maar ook communicatie, verbinding en betrokkenheid met je leerlingen. Waar sleutel jij aan bij de nieuwe start?”

Leraar Yara: “Bij mij verliep de start van de dag soms chaotisch. Leerlingen babbelden onderling en vergaten hun materiaal klaar te leggen, terwijl ik hen opjutte om zich te haasten. Dat kon beter. Nu start ik met een lied. Mijn leerlingen nemen tijdens het lied hun boeken of dansen de ochtendgekte uit hun lijf. Maar zodra de muziek stopt, is iedereen stil en startklaar.” 

Tips

Februari

Lerarenopleider Joke: “Heb je ondanks alle klasmanagementtips toch moeite met die ene klas? Je bent niet alleen. Goed klasmanagement vraagt oefening en tijd. Veel oefening en tijd. Het geduld dat jij dagelijks voor je leerlingen opbrengt, verdien je dus zelf ook.” 

Tips

  • Overloop de klasafspraken nog eens. Of schaaf ze bij als blijkt dat ze niet helemaal werken. Dat kan misschien zelfs in samenspraak met je leerlingen?  
  • Gun jezelf geduld. Het is onmogelijk om op dit moment al expert te zijn in alles wat een leraar moet kunnen.

Maart

Leraar Yara: “Mijn leerproces kreeg een enorme boost dankzij de feedback van collega’s. Onze school stimuleert een opendeurcultuur. Door elkaars lessen te observeren, klasoverschrijdend te werken en met teamteaching te experimenteren leerde ik veel van mijn teamleden. Maar zij ook van mij. Meer collega’s starten nu bijvoorbeeld de dag met een lied.” 

“Als we feedback geven, focussen we bewust op elkaars sterke kanten. Natuurlijk durven we ook elkaars werkpunten benoemen. Maar die gaan altijd gepaard met complimenten. Een briefje in je bakje met daarop ‘Je enthousiasme werkt aanstekelijk’, het motiveert.” 

Tips

April

Lerarenopleider An: “De lente brengt nieuwe hoop, de paasvakantie hernieuwde energie. Schoolfeesten, examens en toetsen zijn nog toekomstmuziek. April is een uitstekende maand om te experimenteren. Dat hoeft niet meteen een groot project te zijn. En streef ook niet naar perfectie. Start klein en sta jezelf fouten toe.”

Tips

Mei

Leraar Yara: “Na de paasvakantie startte ik met herwonnen motivatie. De rust deed deugd. Maar ook een fijn teammoment net voor de vakantie gaf energie. Aanslepende verbouwingen op onze school hadden het enthousiasme in de lerarenkamer een tik gegeven. Om ons weer dichter bij elkaar te brengen, organiseerden een collega en ik een feestje voor iedereen.”

Lerarenopleider Joke: “Houd je zeker niet in omdat je ‘maar een startende leraar’ bent. Laat een ballonnetje op bij een bondgenoot, sla de handen in elkaar met de directeur, of voeg een extra item op de agenda van de vakvergadering toe. Verbindende initiatieven als een teamfeestje doen wonderen voor de sfeer in de lerarenkamer. En een goede sfeer is voor elke leraar, maar zeker voor startende leraren, een echte energiegever.”

Lerarenopleider An: “Met de toetsen, examens of schoolfeesten in zicht kan je die energie ook goed gebruiken. Want in die laatste lesweken is het belangrijk om je leerlingen te motiveren. Zij voelen die toetsen, examens of schoolfeesten naderen. Herhaal samen met hen geduldig de leerstof, neem onzekerheden weg in een goed groepsgesprek en blijf hen enthousiast aanmoedigen.”

Tips

Juni

Lerarenopleider Joke: “Juni is een drukke maand: je leerlingen vragen extra ondersteuning in de aanloop naar toetsen en examens, je school organiseert een waanzinnig schoolfeest, je wil van die laatste lessen nog mooie momenten maken, verbeterwerk stroomt binnen, deliberaties en oudercontacten komen eraan. En dan is er nog je TADD-aanvraag … (Reminder: vóór 15 juni indienen!)” 

“Maar gelukkig zie je ze al lonken: de grote vakantie. Die heb je verdiend, want zo’n eerste jaar in het onderwijs is niet niks. Het is verleidelijk om meteen naar vakantiemodus te schakelen, maar sta toch nog even stil. Reflecteren doe je het best regelmatig: via feedback van collega’s, leerlingen of jezelf. Maar door er nu expliciet tijd voor te maken, win je volgend schooljaar tijd. Wat ging volgens jou goed dit jaar? Wat minder? En hoe pak je het volgend schooljaar anders aan?”

Tips

  • Verbeterwerk kan moeizaam gaan.  Ben ik wel objectief genoeg? Niet te streng? Of te soft? Verminder twijfels door je bewust te zijn van deze valkuilen van evalueren. En besef dat evalueren zelfs de meest ervaren leraar doet twijfelen.  
  • Zijn het de nakende deliberaties die je stress bezorgen? Want: hoe zit dat eigenlijk juist? Lees dan het wettelijke kader na.  
  • Of maak je je zorgen om je TADD-aanvraag? Dit is wat de wet zegt.  
  • Evalueren, klasmanagement of je loopbaan: wat iemand stress bezorgt, is persoonlijk.  Net daarom is reflecteren belangrijk. Weet je niet waar te beginnen? Deze tool helpt je je werkbalans op te maken.
  • En vergeet jezelf niet te vieren, want leraren hebben een grote impact.
Yara Vervoort

Geniet van een welverdiende vakantie. En vooral: wees trots op wat je dit jaar deed. Want leraren hebben een grote impact.

Yara Vervoort
leraar lager onderwijs

Juli

*in vakantiemodus*


Beantwoordt dit artikel niet ál jouw vragen? Deel je tip in de reacties onder dit artikel. Of post je vraag in de Facebookgroep Pas voor de klas, een groep voor en door (startende) leraren.  

Dit artikel kwam er in samenwerking met lerarenopleiders Joke Boeckx van Odisee Hogeschool, An Leroy van Karel de Grote Hogeschool Antwerpen en Evelyne Sannen van Hogeschool PXL en kadert in het VSF-project Boost voor starters. Een project om aan de noden van startende leraren tegemoet te komen. Met de financiële steun van de Europese Unie via het departement Onderwijs en vorming in het kader van het Voorsprongfonds.

Tine Jellasics

Voeg dit artikel toe aan je bewaarde artikels

Log in om te bewaren


Laat een reactie achter